Türk Bitig: Divânu Lügati't-Türk'den Şiirler


Türk

  1. Kaçan korse anı Türk
    Ne zaman görse Türk
  2. Budun anga aydaçı
    Halk şöyle der:
  3. Mungar tegir ulugluk
    Bundadır ululuk,
  4. Munda naru keslinür
    Bundan gayrıda kesilir.

Aşk

  1. Könglüm angar kaynayu
    Gönlüm ona kaynıyor,
  2. İçtin angar oynayu
    İçten ona oynuyor;
  3. Keldi manga boynayu
    Geldi bana nazlanıyor,
  4. Oynap meni argarur
    Oynayıp beni yoruyor.

  5. Bardı közüm yarukı
    Vardı gözüm yarığı (ışığı),
  6. Aldı özüm konukı
    Aldı özüm ruhunu,
  7. Kanda erinç kanıkı
    Nerede acep hani ki,
  8. Ümdi udin odgurur
    Şimdi uyku girmiyor.

  9. Üdik mini komıttı
    Sevgi beni coşturdu,
  10. Sakırç manga yumıttı
    Keder bana toplandı,
  11. Könglüm angar emitti
    Gönlüm ona meyletti,
  12. Yüzüm mening sargarur
    Yüzüm benim sararır.

  13. Kördi meni emleyü
    Gördü beni ilaçladı,
  14. Baktı manga imleyü
    Baktı bana selâmladı,
  15. Kadga köngül tumlıyu
    Birden gönül donuverdi,
  16. Kadgu meni turgurur
    Kaygı beni durdurur.

Savaş #1

  1. Kuvrı çuvaş kuruldı
    Hakan otağı kuruldu
  2. Tuğum tikip uruldı
    Tuğ dikilip vuruldu,
  3. Süsi otun uruldı
    Düşman ot gibi vuruldu
  4. Kançuk kaçak ol tutar
    Beği benden nasıl kaçar?

  5. Eren arıg örpeşür
    Erler yaman kabarır,
  6. Öçin kekin irteşür
    Öçle kinle bakışır
  7. Sakal tutup tartışur
    Sakal tutup tartışır
  8. Köksi ara ot tüter
    Göğsü ara ateş tüter.

  9. Alplar arıg alkışur
    Alplar yaman vuruşur,
  10. Küç bir bir üze alkaşur
    Güç bir-bir üzre birleşir,
  11. Bir bir üze alkaşur
    Bir-bir üzre birleşir,
  12. Edgermedip ok atar
    Ölümü unutur, ok atar.

  13. Öpkem kelip ogradım
    Öfkem gelip uğradım,
  14. Arslanlayu kürkredim
    Arslanlayıp kükredim,
  15. Alplar başın togradım
    Alpler başını doğradım,
  16. Emdi meni kim tutar
    Şimdi beni kim tutar?


    Tokuş=vuruş/savaş
  17. Tokış içre urıştım
    Tokuş içre vuruştum,
  18. Ulug birle karıştım
    Ulular ile karıştım,
  19. Tüküz atın yarıştım
    Tüküz atla yarıştım,
  20. Aydım emdi al Utar
    Bağırdım: Şimdi al utar!

  21. Alp erenni ödürdüm
    Alp erini dağıttım,
  22. Boynm arung kadirdim
    Boylarını yokedip kırdım,
  23. Altun kümüş yüdürdüm
    Altın gümüş yağmaladım,
  24. Süsi kaim kim öter
    Askeri çok, kim geçer?

  25. Küçi tengi tokıştı
    Gücüne dengi vuruştu,
  26. Oguş konum okuştı
    Evi obayı çağırdı,
  27. Çerig tapa yakıştı
    Çerilere doğru yaklaştı.
  28. Bizge kelip öç öter
    Bize gelip öç ister.

  29. Tıgraklamp seğirtti
    Yiğitlenip seğirtti,
  30. Erin atın yügürti
    Er atını koşturdu,
  31. Bizni kamug angıttı
    Bizi tümden şaşırttı,
  32. Andag süge kim yeter
    Bu orduya kim yeter?

  33. Tını yeme öçükti
    Sonuda yine yoruldu,
  34. Eri atı içikti
    Eri atı esir oldu,
  35. Işı takı çölükti
    Hali dahi sefil oldu,
  36. Sözin anıg kim tutar
    Sözünü onun kim tutar?

  37. Kanı akıp yuşuldı
    Kanı akıp fışkırdı,
  38. Kabı kamug teşildi
    Yücudu tümden deşildi,
  39. Ölüg bile koşıldı
    Ölüler ile koşuldu,
  40. Togmış küni üş batar
    Doğmuş güneşi batar.

Savaş #2

  1. Budraç yeme kudurdı
    Budraç yine kudurdu,
  2. Alpagutın adırdı
    Alpların ayırdı,
  3. Süsin yana kadirdi
    Ordusunu yine döndürdü,
  4. Kelgeli met irkeşür
    Gelmek üzre toplaşır.

  5. Usıtgan kuyaş kapsadı
    Sıcak güneş bastırdı,
  6. Umunçlug adaş tepsedi
    Umulan dost kıskandı,
  7. Ertiş suvın keçsedi
    İrtiş suyunu geçseydi,
  8. Budun anın ürküşü
    Boylar ondan ürküşür.

  9. Ertiş suvı Yemigi
    İrtiş suyu yimeği,
  10. Sıtgap tutar bileği
    Sıvayıp tutar bileği,
  11. Kür met anıg yüreği
    Pektir onun yüreği,
  12. Kelgeli met irkişür
    Gelmek için toplaşır.

  13. Kelse apang terkenim
    Gelse eğer hakanım,
  14. İtilge met Türk ünim
    Tamamlanır TÜrk birliğim,
  15. Yadılmagay terkinim
    Dağılmaz obam evim,
  16. Emdi çerig çergeşür
    Şimdi çeri dizilir.

  17. Bıçgas bitig kılurlar
    Ant bitiği yazarlar,
  18. And key yeme birürler
    Bağlılık andı içerler,
  19. Handın basut tiler
    Handan yardım dilerler,
  20. Basmıl Çomul tirkeşür
    Basmıl Çomul toplaşır.

  21. Basmıl süsin komıttı
    Basmıl ordusu coştu,
  22. Barca kelip yumıttı
    Varca (tümü) gelip toplaştı,
  23. Arslan tapa emitti
    Arslan'a doğru koşuştu,
  24. Korkup başı tezginür
    Korkup başları dolanır.

  25. Tünle bile köçelim
    Gece ile göçelim,
  26. Yamar suvın keçelim
    Yamar suyunu geçelim,
  27. Terngük suvın içelim
    Kaynak suyunu içelim,
  28. Yuvka yağı ovulsun
    Yufka düşman ovulsun.


    Yufka=zayıf
  29. Tang ata yortalım
    Tan ata yürüyelim,
  30. Budruç kanın irtelim
    Budruç kanın isteyelim,
  31. Basmıl begin örtelim
    Basmıl beyini yakalım,
  32. Emdi yiğit yuvulsun
    Haydi yiğitler yığılsın.

  33. Kıkrıp atıp kemşelim
    Haykırıp atı sürelim,
  34. Kalkan süngü çumşalım
    Kalkan süngü vuralım,
  35. Kaynap yan yumşalım
    Kaynayıp yine duralım,
  36. Katgı yağı yuvılsun
    Katı düşman yumşasın.

  37. Tegre alıp egrelim
    Daire çevre eğirelim,
  38. Attın tüşüp yügrelim
    Attan inip koşuşalım,
  39. Arslanlayu kükrelim
    Arslan gibi kükreyelim,
  40. Küçi anıng kevüsün.
    Gücü onun gevşesin

Ağıt

  1. Erdi aşın taturgan
    Konuk doyuran,
  2. Yavlak yagıg katargan
    Kötü düşman püskürten,
  3. Boynın tutup kadırgan
    Boynun tutup kıran;
  4. Bastı ölüm agtaru
    Bastı ölüm, yere devirdi.

  5. Erdi aşın taturgan
    Konuk doyuran,
  6. Yavlak yagıg kaçurgan
    Kötü düşman kaçıran,
  7. Ograk süsin kaytargan
    Ograğ ordusu püskürten;
  8. Bastı ölüm ahtaru
    Bastı ölüm, yere devirdi.

Bahar Geldi

  1. Yay baruban erküzi
    Yaz varıp, kar suları
  2. Aktı akın munduzı
    Aktı akın selleri;
  3. Togdı yaruk yulduzı
    Doğdu parlak yıldızı,
  4. Tıngla sözüm külgüsüz
    Dinle sözüm, gülünmez.

  5. Ağdı bulıt kükreyü
    Ağdı bulut, gürlüyor,
  6. Yağmur tolı sekriyü
    Yağmur, dolu sekiyor,
  7. Kalık anı ükriyü
    Rüzgâr onu sürüyor,
  8. Kanca barur belgüsüz
    Nereye varır bilinmez.

  9. Kurt kuş kamug tirildi
    Kurt kuş hepsi dirildi,
  10. Erkek tisi tirildi
    Erkek dişi derildi,
  11. Özgür alıp tarıldı
    Bölük bölük dağıldı,
  12. Yinka yana kirgüsüz
    İne yine girilmez.

  13. Türlüg çeçek yarıldı
    Türlü çiçek yarıldı,
  14. Barçın yadım kerildi
    İpek döşek gerildi,
  15. Uçmak yeri körüldi
    Cennet yeri görüldü,
  16. Tumlug yana kelgüsüz
    Soğuklar geri gelmez.

Kış ile Yazın Atışması

  1. Kış yay bile tokuştı
    Kış yaz ile döğüştü,
  2. Kıngır közün bakıştı
    Düşman gözle bakıştı,
  3. Tutuşkalı yakıştı
    Tutuşmaya yaklaştı,
  4. Utgalı mat ograşur
    Yenmek için uğraşır.

  5. Yay kış bile karıştı
    Yaz kış ile karıştı,
  6. Erdem yasın kurıştı
    Erdem yayını kuruştu,
  7. Çerig tutup küreşti
    Çeri tutup güreşti.
  8. Oktagalı utruşur
    Karşılıklı otraşır.

    KIŞ:
  9. Kış yaygaru savlayur
    Kış yaza söyler:
  10. Er at menin yavrayur
    Er, at benimle sertleşir,
  11. İğler yeme savrayur
    Hastalıklar iyileşir,
  12. Et yin takı bekrişür
    Et ve beden pekleşir.

    YAZ:
  13. Tumlıg kelip kapsadı
    Soğuk gelip kapladı,
  14. Kutlug yayıg tepsedi
    Kutlu yazı kıskandı,
  15. Karlap ajun yapsadı
    Karlayıp dünyayı kapattı,
  16. Et yin üşüp emrişür
    Vücut üşüyüp titreşir.

    KIŞ:
  17. Sende kopar çadanlar
    Sende çıkar çiyanlar,
  18. Kudgu singek yılanlar
    Sivri sinek, yılanlar,
  19. Düg ming kayu tümenler
    Binlerle, tümenlerle
  20. Kudruk tikip yügrüşür
    Kuyruk dikip koşuşur.

    YAZ:
  21. Senden kaçar sundılaç
    Senden kaçar çalı kuşu,
  22. Mende tınar kargılaç
    Bende diner kırlangıç,
  23. Tatlıg öter sanduvaç
    Tatlı öter bülbüller,
  24. Erkek tisi uçruşur
    Erkek dişi çiftleşir.

    KIŞ:
  25. Öl kar kamug kışm iner
    Yağmur kar kışın yağar,
  26. Aşlık tarıg anın öner
    Aşlık ekin onunla biter,
  27. Yavlak yağı mende tınar
    Kötü düşman bende diner,
  28. Sen kelipen tepreşür
    Sen gelince depreşir.

    YAZ:
  29. Balçık balık yoğrulur
    Balçık çamur yoğrulur,
  30. Çıgay yavuz yıgrılur
    Yoksul düşkün büzüşür,
  31. Erngekleri ogrulur
    Parmakları titreşir,
  32. Odguç bile evrişür
    Kıvılcımla güreşir.

Kurt Peşinde

  1. Kiçe turup yorır erdim
    Gece durup yürür idim,
  2. Kara kızıl böri kördüm
    Kara kızıl börü gördüm,
  3. Katıg yanı kura kördüm
    Katı yayımı kura gördüm,
  4. Kaya körüp baku ağdı
    Kurt görüp tepeden ağdı.

  5. Ikılaçım erig boldı
    Atım yüzer gibi koştu,
  6. ‘Erig bolgu yeri kördi
    Çünkü koşmak sırasıydı,
  7. Bulıt örüp kök örtüldi
    Bulut çıkıp, gök örtüldü,
  8. Tuman turup tolı yaydı
    Duman durup, dolu yağdı.

  9. Udu barıp öküş ivdim
    Ardından varıp çok koştum,
  10. Telim yorıp küçi kevdim
    Güçten düşürüp iyice yordum,
  11. Atım birle tegü evdim
    Atım ile yanına geldim,
  12. Meni körüp yini ağdı
    Beni gördü, tüyü ürperdi,

  13. itim tutup kodı çaldı
    İtim tutup yere çaldı,
  14. Anıg-tüsin kıra yoldı
    Onun tüyünü kırıp yoldu,
  15. Başın alıp kodı çaldı
    Başını alıp yere çaldı,
  16. Boguz alıp tükel bogdı
    Boğazını alıp (ısırıp) boğdu.

Dedim - Dedi

  1. Aydum angar sevük
    Dedim: Sevgilim,
  2. Bizni tapa nelük
    Bize nasıl geldin?
  3. Keçting yazı kerik
    Ovaları nasıl geçtin?
  4. Kırlar ediz bedük
    Kırlar yüksek, büyük.

  5. Aydı sening udu
    Dedi: Senin için
  6. Emgek telim ıdu
    Emek çektim;
  7. Yumşar katıg udu
    Katı dağlar yumşadı,
  8. Könglüm sanga yüğrük
    Gönlüm sana yüğrük.

Bilgi

  1. İdimni öger men
    Tanrımı överim ben,
  2. Biligni yüger men
    Bilgiyi yığarım ben,
  3. Köngülini tüger men
    Gönlümü bağlarım ben,
  4. Erdem üze türlünür
    Erdem üzre dürülür.

  5. Ulugnı tiler men
    Ululuk dilerim ben,
  6. Ta varın yüler men
    Malla desteklerim ben,
  7. Tilekni bular men
    Dileği bulurum ben,
  8. Yılkım angar üplenür
    Yılkım ondan yağmalanır.

  9. Biligni irdedim
    Bilgiyi aradım,
  10. Bögnüni undurdum
    Bilgeyi izledim,
  11. Özümni adırdım
    Özümü ayırdım,
  12. Yalgıl atım yazlınur
    Yeleli atım çözülür.

Gece

  1. Yarattı yaşıl çeş
    Yarattı yeşil çeş,
  2. Savurdı örüng kaş
    Savurdu beyaz kaş,
  3. Tizildi karakuş
    Dizildi karakuş (yıldız),
  4. Tün kün üze yörkenür
    Gece, gündüz dolanır.

Aşk Ateşi

  1. Üdik otı tutunup öpke yürek kagrulur; Özüm mening budursın otı anıng çaklanur
    Aşk ateşi tutuşup öfke yürek kavrulur; Özüm benim bıldırcın, onun ateşinde döner.

  2. Köngli köyüp kanı kurıp ağzı açıp katgurar; Sızgurgalır üdikler essiz yüzi burkurar
    Gönlü yanıp, kanı kuruyup; ağzını açıp güler;Aşktan erimek üzredir, yazık, yüzü solar.

  3. Kizlep tutar sevüglüg adrış küni belgürer; Başlıg közüg yapsama yaşı anıng savrukar
    Gizli tutar sevgilisini, ayrılış günü belli olur; Yaralı gözü kapama, yaşı onun savrulur.

Beyitler

  1. Erdi uza erenler erdem begi bilig tag; Aydı öküş öğütler könglüm bolur angar sag
    Geçmişte vardı erenler, erdem beyi, bilgi dağdı; Söylediler çok öğütler, andıkça gönlüm sağaldı.

  2. Bardı eren konuk körüp kutka sakar; Vardı yavuz oyuk körüp evni yıkar
    Vardı eren konuğu görüp uğur erler; Kaldı kötüler, hayal görüp evini yıkar.

  3. Algıl öğüt mendin oğul erdem tile; Boyda ulug bilge bolup bilging ula
    Al öğüt benden oğul erdem dile; Boyda ulu bilge olup bilgin yayıla.

  4. Öç kek kamug kişining yalmguk üze alım bil; Edgülüküg ugança eliging bile telim kil
    Öç, her kişinin üzerindeki borcudur, bil; İyiliği elin yettiği ölçüde çok kıl.

  5. Körklüg tonug özüngke tatlıg aşıg adınka; Tutgıl konuk agırlıg yadsun çavmg budunka
    Görkemli donu (giysi) kendine, tatlı aşı başkasına; Konuğa itibar et, yayılsın ünün boyuna.

  6. Kışka itin kelse kah kutlug yay; Tün kün keçe alkmur ödlek bile ay
    Kışa hazırlan gelse de kutlu yaz, Gece gündüz geçer tükenir zaman ile ay.

  7. Erdem tile ögrenüpen bolma küvez; Erdemsizin ögünse engmegüde enger
    Erdem dile öğrenip olma mağrur; Erdemsiz öğünse de imtihanda şaşar.

  8. Kut kıvıg birse idim kulmga; Künde ışı yüksepen yokar ağar
    Kut devlet verse Tanrım kuluna; Her gün işi yükselip yukarı ağar.