Kutadgu Bilig
Odgurmış'ın Hükümdara Öğüt Verdiğini Söyler
Eski Türkçe aslı Günümüze aktarımı
LXXI Odgurmış İligke Pend Bermişin Ayur Odgurmış'ın Hükümdara Öğüt Verdiğini Söyler
5132 Yanut berdi odğurmış aydı ilig,  bayat bersü barça tilekke elig Odgurmış cevap verdi ve: — Ey hükümdar, Tanrı her işte sana tevfikini refik etsin — dedi —
5133 Bu kıvçak kovı dünyâ kiçki ajun,  neçe beg karıttı kanmaz özün Bu kof ve boş dünya çok eski bir âlemdir; o nice beyleri ihtiyarlattı, kendisi ihtiyarlamaz.
5134 Seni teg telim beg keçürdi sevip,  saña ma anundı keçürgey evip Senin gibi bir çok beyleri sevdi ve nihayet onlardan yüz çevirdi; şimdi senin için hazırlandı, fakat seni de çabuk bırakacaktır.
5135 Bamağıl muñar sen hakikat köñül,  vefâ kılğu ermez hakikat tüñül Sen ona inanıp, gönül bağlama; o sana hakikî bir vefa gösterecek değildir, ondan vaz geç.
5136 Meniñdin nerek emdi öt sav erig,  bu üdlek öti tap saña ay tirig imdi benim öğüt ve nasihatime ne lüzum var, ey diri; sana feleğin verdiği ibret yeter.
5137 Seniñde ozakı ajun tutğuçı,  kanı kança bardı kanı ol küçi Senden önce dünyaya hâkim olanlar hani, nereye gittiler; o kudret ve ihtişamları nerede.
5138 Olar kança bardı körü bar sakın,  saña ma naru barğu üd kün yakın Onlar nereye gittiler, ibretle bak, düşün; senin için de oraya gidilecek gün yakındır.
5139 Saña tegdi emdi bu beglik kurı,  uzun kalğu ermez iş itnıp yorı Bu beylik sırası şimdi sendedir, fakat uzun kalacak değildir; işini ona göre tut.
5140 Olarka negü kıldı erse asığ,  bu kün sen anı kıl yarın bul tatığ Onlar için ne faydalı oldu ise, bugün sen de onu yap; yarın bunun zevkini tadarsın.
5141 Negüke ökündi ölürde olar,  sen andın yırak tur tile edgüler Ölürken, onlar neye peşiman oldular ise, sen ondan uzak dur ve ancak iyilik düşün.
5142 İdi yakşı aymış biliglig bügü,  biliglig sözi yinçü yâkût tegü Bilgili hakîm çok iyi söylemiş; bilgilinin sözü inci ve yakut gibidir.
5143 Ölügni körügli me kalmaz tirig,  ölümke anun tutma kılkıñ irig Ölüyü gören hiç kimse diri kalmaz; ölüme hazırlan, haşîn olma.
5144 Ölümüg biligli ay kılkı osal,  keçer bu tiriglik özüñ ülgi al Ey ölümü bilip de gafil davranan, hayat geçer, ondan nasibini al.
5145 Usanıp yorığlı ay ârzû kulı,  ölümke basıkma kelir alğalı Gafletle yürüyen ey arzuların esiri, ölüm sana baskın yapmasın; o muhakkak bir gün seni almağa gelecektir.
5146 Baka kör keçürmiş küniñni bu kün,  tükel boldı tüş teg sakınğıl ögün Geçmiş günlerine bugün dikkatle bak, hepsi bir rüya oldu; aklını kullan ve iyi düşün.
5147 Kalı kıldı erse özüñ edgülük,  asığ kıldıñ özke eçü meñülük Eğer sen kentlin iyilik yaptın ise, bundan sen kendine ebedî bir ecir kazandın.
5148 Yava kıldıñ erse tiriglik kalı,  ökünç birle tün kün udıma ulı Eğer ömrünü boşuna geçirdin ise, gece-gündüz durup-dinlenmeden, peşimanlıkla inle.
5149 Tilep bulğu ermez tiriglik tuçı,  yana yañu ermez yegitlik küçi Arzu etmekle devamlı bir hayat temin edilemez; gençlik kuvveti de bir daha geri dönecek değildir.
5150 Bu bulmış üdüg barı kılma yava,  ölümke anunğıl tapuğka eve Bari bu bulduğun zamanı boşuna geçirme; ölüme hazırlan, ibâdete istical et.
5151 Ay ilig baka kör seniñde oza,  beg erdi atañ ilde erk türk tüze Ey hükümdar, bak, memlekette senden önce idareyi elinde tutan bey senin baban idi.
5152 Hazine haşem sü idisi bolup,  tirildi bir ança tilekin bulup Hazinesi, maiyeti ve askeri vardı; bunlara dayanarak, her isteğini buldu ve böylece bir müddet yaşadı.
5153 Ölüm tuttı âhır iletti anı,  asığ kılmadı ol bedümiş üni Sonunda ölüm onu yakaladı ve götürdü; onun büyük şöhreti bir fayda etmedi.
5154 Atañ öldi bardı saña berdi pend,  ata pendi tutsa şeker bolğa kand Baban öldü, gitti ve bu ölümü ile sana öğüt verdi; baba nasihatini tutarsan, o sana bal-şeker olur.
5155 Muñar meñzer emdi eşit uş bu söz,  asığ kılğa tutsa ayâ özke köz îmdi buna benzeyen şu sözü dinle; tutarsan, faydalı olur ve senin görür gözün olur.
5156 Atañ öldi erse kalı ne üdün,  saña aydukı ol oğul kör odun Baban öldüğü zaman sana şöyle söylemiş olur:— Ey oğul, bak ve uyan.
5157 Ölüm tuttı bardım kelir uş saña,  katığlan kedin edgü atıñ kodun Ölüm beni yakaladı, gidiyorum; şimdi sıra senindir; gayret et, kendinden sonra iyi ad bırak.
5158 Atanıñ ananıñ ölümi tükel,  oğul kızka pend ol ukup özke al Ana-babanın ölümü çocuklar için tam bir nasihattir; bunu anlayıp, benimse.
5159 Atañnı anañnı ölüm kodmadı,  senimü kodur kör yetilse üdi Ananı, babanı ölüm bırakmadı; vakti gelince, senimi bırakır.
5160 Olarka cefâ kıldı dünyâ titip,  sañamu vefâ kılğa kılkın itip Onlara acımayan ve cefa eden bu dünya, tabiatini değiştirip, sanamı vefa gösterecek.
5161 Küsüş tut tiriglik kerek işke ıd,  üle neñ kişike muyan özke tıd Hayatı aziz bil ve ancak lüzumlu işlerde kullan; insanlara ihsanlarda bulun ve kendine sevap kazan.
5162 Keçer kün içinde kerekiñ alın,  keçürgey seni üd itigiñ kılın Geçici günler içinden ancak lüzumlu olan şeyleri .al; zaman seni de geçirecektir, buna göre hazırlığını yap.
5163 Özüñ yüdti munça bodun yükleri,  oduğ tur osal bolma saknu yorı Sen bu kadar halkın yükünü yüklenmiş bulunuyorsun; uyanık ol, gafil bulunma ve düşünerek hareket et.
5164 Kalın aç böriler yığıldı saña,  koyuğ ked küdezgil ay ilçi toña Bir sürü aç kurt senin etrafına toplanmıştır; ey kahraman hükümdar, koyunları iyi muhafaza et.
5165 İliñde biregü keçe kalsa aç,  anı sendin aytur bayat közni aç Memlekette bir kimse bir gece aç kalırsa, onu Tanrı sana soracaktır; gözünü aç.
5166 Yula teg küyer sen bu kün ay ilig,  yarukluk adınka-turur ay silig Ey hükümdar, bugün sen bir meş'ale gibi yanıyorsun, fakat bunun ışığı başkaları içindir; ey temiz kalpli insan.
5167 Tiriglik uçuksa yetilse yaşıñ,  negüke tusulğay saña bu kişig Yaşın ileriler ve hayat da sonuna yaklaşırsa, bu adamların sana ne gibi faydaları dokunabilir.
5168 Özuñ otka atma kişiler üçün,  özüñni küyürme körürde küçün İnsanlar için kendini ateşe atma, göz göre-göre zorla kendini yakma.
5169 Uluğluk bedüklük bu beglik kamuğ,  kalır bu ölüm kelse açsa kapuğ Ölüm gelip, kapıyı çalarsa, ululuk, büyüklük ve bütün bu beyliğin hepsi burada kalır.
5170 Köni bol könilik öze kıl törü,  uzun turğa beglik adakın örü Doğru ol ve doğruluk üzere hüküm et; beylik ancak böylelikle uzun müddet payidar olabilir.
5171 Ne edgü bilig berdi bilgi uluğ,  bu söz işke tutnup yorı bu yoluğ Büyük bilgin ne iyi bilgi vermiş, bu söze göre hareket et ve bu yoldan yürü.
5172 Bekütmek tilese bu beglik ulı,  törü bergü tutğu könilik yolı Bu beyliğin temelini sağlamlaştırmak istersen, hüküm ederken, dâimi doğruluk yolunu tutmalısın.
5173 Takı bir ajunuğ tutayın tese,  könilikni tutğu söz aydım kese Öteki dünyayı elde etmek istersen, yine bu doğruluk yolunda devam etmelisin; bunda şüphe yoktur.
5174 Ay beg-men tegüçi bedütme köñül,  vefâsız-turur dünyâ devlet tüñül Ey "ben beyim!" diyen, gurur getirme; dünya ve saadet vefasızdır, ondan vaz geç.
5175 Bu dünyâ kutıña ınanma ayığ,  ınançsız-turur kör kılınçı yayığ Bu dünya saadetine pek güvenme; onun tabiati dönektir, ona inanılmaz.
5176 Ay ilig bu karşı bu ordu orun,  saña tegmişi ber tüşün ol körün Ey hükümdar, bu köşk, bu saray, bu taht senin için, dikkat et, ancak bar durak yeridir.
5177 Seniñde ozakı tüşüp keçtiler,  yerikmedi tüşte udu köçtiler Senden evvelkiler oraya uğrayıp, geçtiler; menzilde yerleşmediler ve öncekileri takip ederek, göçtüler.
5178 Saña tegdi emdi bu ordu orun,  köçüñni özüñde oza ıd burun Bu saray ve taht şimdi sana ulaştı; göçünü kendinden önce gönder.
5179 Bu kün munda etme bu karşı sarây,  sini kodmağay bu keçer yıl kün ay Bugün bu saray ve köşkü burada yapma; bu geçen yıl, ay ve gün seni beraber sürükleyecektir.
5180 Özüñ yatğu ornı gûr ol belgülüg,  anı itgü edgü bile ay külüg Senin yatacağın yer, şüphesiz, mezardır; onu iyilikler ile süsle, ey nâmdar.
5181 Meniñ tep bilir sen bu karşığ bu kün,  hakikat baka körse ermez ögün Bugün bu sarayı "benim" diye bilirsin; iyice düşünürsen, gerçekte o böyle değildir.
5182 Negü ter eşitgil bu karşı saña,  baka körse çın ok ayur ay toña Dinle, bu saray sana ne der; dikkat edersen, çok doğru söyler, ey kahraman.
5183 Munı sen ayur sen meniñ tep meniñ,  negüke ayur sen negü teg seniñ Bunu sen "benimdir, benim!" diye söylersin; niçin böyle dersin, bu nasıl senin olur.
5184 Seniñde basakı saña çık teyür,  anundı küder uş meniñ ter meniñ Senden sonrakiler sana "çık!" der; onlar da oraya girmeğe hazırlanıp, "benimdir, benim!" diye beklerler.
5185 Tünek ol bu dünyâ ay dünyâ begi,  tünek içre bolmaz sakınçta öñi Ey dünya beyi, bu dünya bir zindandır; zindan içinde endişeden başka bir şey bulunmaz.
5186 Tünekte sen artuk tileme sevinç,  sevinç aslı uçmak-turur hem avınç Zindanda sen fazla sevinç bekleme; sevinme ve avunma yeri ancak cennettir.
5187 Bu erter erejig erej tutmağıl,  ya keçgü sevinçig sevinç temegil Geçici rahatı huzur olarak kabul etme, geçecek sevince de sevinç deme.
5188 Ne yañlığ bu devlet turumaz kaçar,  terilmiş neñiñni tükel ol saçar Saadet böyledir, duramaz, kaçar; topladığın malları o hep saçar.
5189 Anı kıl tutaşı tirilgü orun,  bu ajun neñin kod añar yüz urun Ancak orasını ebedî hayat yeri telâkki et; bu dünya malını bırak, yüzünü oraya doğru çevir.
5190 Erej kut tilek ârzû meñü tile,  bu meñü erej kolsa emgek bile Bu huzur, arzu ve dilekleri bırak, ebediyeti ara; ebedî huzuru isteyen bunun zahmetine katlanmalıdır.
5191 Bayat fazlıña bir baka kör sakın,  neçe edgülük kıldı yetrü bakın Düşün, Tanrı fazlı ile sana ne kadar iyilik etmiştir, buna dikkat et.
5192 Kalın halk öze kıldı elgiñ uzun,  tilek ârzû berdi yorık til sözün Kalabalık halk üzerine seni hâkim kıldı; dilek ve arzularını verdi ve fermanlarını yürüttü.
5193 Seni teg et özlüg bayat kulların,  saña kıldı muñluğ körür sen barın Senin gibi olan Tanrı kullarını sana muhtaç etti; işte bunların hepsini görüyorsun.
5194 Munıñ şükri kılğu bu kün ay ilig,  bayat hâlkıña bolğıl edgü silig Ey hükümdar, bugün buna şükür etmeli; Tanrının yarattıklarına karşı iyi ol ve temiz kalple muamele et.
5195 Könilik üçün teñri tikti seni,  köni bol könilik öze tur kanı Tanrı seni doğruluk için bu mevkie getirdi; haydi doğru ol ve doğruluk ile yaşa.
5196 Ukuş birle işle kamuğ işlerig,  havâka basıkma köñül tut tirig Her işi akıl ile işle, nefsin esiri olma, gönlünü diri tut.
5197 Bağırsak bulun barça bodnuñ öze,  törü kıl uluğka kiçigke tüze Bütün halka karşı merhametli ol; büyüğe-küçüğe doğruluk ile hüküm et.
5198 Bodun kılkı teñsiz bolup artasa,  körü ıdma itgil kısa tut basa Halkın tavır ve hareketi değişir ve bozulursa, onu dâima göz önünde bulundurup, fesada sapmalarına meydan verme.
5199 Negü ter eşitgil ay bilgi teñiz,  bilig birle işlep kızartğıl meñiz Ey hükümdar, dinle, bilgisi deryalar gibi engin olan insan ne der; bilgi ile hareket et, yüzün güler.
5200 Bu kün edgü bolsun tese sen kamuğ,  özüñ edgü bolğıl ay ilde uluğ Bugün her kesin iyi olmasını istersen, kendin iyi ol, ey memleketin büyüğü.
5201 Kamuğ bulğanuknı süzeyin tese,  özüñ süzgü bodnuñ süzülgey basa Bütün bulanıklıkları durultmak istersen, kendi ruhunu tasfiye et; halk, ister-istemez, durulur.
5202 Bu begler baş ol kança barsa başı,  udula barır barça udmış kişi Bu beyler baştır; baş nereye giderse, onu takip eden bütün insanlar da ona uyarlar.
5203 Bodun artasa anı begler tüzer,  kalı artasa beg anı kim süzer Halk bozulursa, onu beyler düzene koyar; eğer beyler bozulursa, onları kim düzeltir.
5204 Sen öz kılkıñ itgil kılınıñ könit,  bodun kılkı itlür sen özni avıt Sen kendi hareketini doğrult, tavrını düzelt; halkın hareketi kendiliğinden düzene girer.
5205 Yarağlığnı itmek tilese özüñ,  yarağsızka yakma kesildi sözüg Sen kendine yakışır şeyler yapmak istersen, yakışmayan şeylere yaklaşma; işte bu kadar.
5206 Otunka katılma fesâddın yıra,  bu iki kılıktın bolur er kara Küstahlara uyma, fesattan uzak kal; bu iki işi insanı karaya bulaştırır.
5207 Yarağsız yavuz neñ özüñ kolmasa,  yarağsıznı kılma söz aydım kese Kat'î olarak söylüyorum ki, uygunsuz ve kötü şeylerle karşılaşmak istemiyorsan, yakışık almayan şeyleri yapma.
5208 Erejke avınma sen içme süçig,  teñiz ol bu iki añar yok keçig Rahata dalıp oyalanma, içki içme; bu ikisi öyle bir denizdir ki insana geçit vermez.
5209 Kılıkıñ köni tut kılınçıñ silig,  ukuş bolsu yolıñ keñeşçiñ bilig Tavrın doğru ve hareketin temiz olsun; yoldaşın akıl ve müşavirin bilgi olsun.
5210 Köñül til köni tut kör erdem uluğ,  özüñni unıtma yañılma yoluğ Gönül ve dili doğru, fazileti ise, yüksek tut; gaflete dalma ve yolunu şaşırma.
5211 Kötürme köñül sen küvezlenmegil,  er at sü telim tep kögüz kermegil Alçak gönüllü ol, gururlanma; "hizmetkârlarım ve askerim çok!" diye kibirlenme.
5212 Neçe kür kögüzlüg küvenür erig,  ölüm yerke kömdi eşüdi yerig Nice cesur, mağrur ve kibirli insanları ölüm yere gömdü ve üzerlerini toprak ile örttü.
5213 Yeme yakşı aymış biliglig bedük,  biliglig sözi tutsa tuşlar ked ök Bilgili büyük insan da iyi söylemiş; bilgili sözünü tutan her yerde iyilikle karşılaşır.
5214 Hazinem üküş tep küvenme neñin,  haşem sü telim tep kötürme egin Hazinem çok! diye, bu mala güvenme; ,.hizmetkârım ve askerim çok!" diye gururlanma.
5215 Küçiñe küvenip kögüz kergüçi,  yorıtumadı bir çıbunka alın Kuvvetine güvenerek, kibirlenen kimse bir sineğe bile çâre bulamadı.
5216 Buşı bolma işte sen övke yığın,  kalı kelse övkeñ özüñ kıl ağın Bir işle meşgul olurken, hiddetlenme, öfkene mâni ol; eğer gazaba gelirsen, dilsiz imiş gibi hareket et.
5217 Eve işleme iş meger din işi,  ivek işte asğın bulumaz kişi Din işinden başka işlerde acele etme; insan acele işin faydasını görmez.
5218 Açığ bergü erse ivit terk tegür,  kının berge ursa amulluk üdür ihsanda bulunurken, acele et ve çabuk ver; cezalandırmak ve dayak atmak hususunda teenni ile hareket et.
5219 İvek kurğu bolma kılınçın sözün,  seriñil seriñen atanur tüzün Harekette aceleci ve sözde zevzek olma, sabırlı ol; sabırlı insana halîm derler.
5220 Akı bol bodunka üle neñ yetür,  saran bolsa begler atın artatur Cömert ol, halka mal dağıt ve yedir; beyler hasis olursa, adları kötüye çıkar.
5221 İrig sözlemegü özüñ tutğu berk,  irig sözke tumlır kişi köñli terk Beyler haşîn söz söylememeli ve kendilerine hâkim olmalıdır; haşîn söz insanların gönlünü çabuk soğutur.
5222 Süçig sözle barça kiçike tilin,  açuk tut yüzüñni yaruk tut alın Her kese tatlı söz söyle, yüzünü açık ve alnını parlak tut.
5223 Bodunda talu sen talu tut kılık,  köñül til köni tut köni tut yorığ Sen halkın seçkinisin, hareketin de seçkin olsun; düşüncen ve sözün de dürüst ve doğru olsun.
5224 Kara edgü bolsa anıñ edgüsi,  öziñe bolur ay bodun belgüsi Ey halkın göz diktiği insan, avam halk iyi olursa, onun iyiliği ancak kendisinedir.
5225 Kalı edgü tutsa bu begler kılınç,  kamuğ edgü ilke bolur miñ sevinç Eğer bu beyler iyi hareket ederlerse, bütün memleket bin türlü sevinç ile dolar.
5226 Apañ bolsa begler kılınçı isiz,  isizler küçeyür buzar edgü iz Beyler kötü hareket ederlerse, kötüler kuvvetlenir iyi an'aneleri bozarlar.
5227 İsiz bolma atıñ isiz kılmağıl,  isizlerni kısğıl bolu bermegil Kötü olma ve adını kötüye çıkarma; kötüleri zapt ve rapt altında bulundur, onlara müsamaha göstesme.
5228 İsizlik ağu ol yeme bu ağu,  ağu yegli bolmaz tiriglik yegü Kötülük zehirdir, o zehri yeme; zehir yiyenin hayatı mahvolur.
5229 Ukuşluğ kim erse anı tut yakın,  biliglig sözin tut küdezgil hakın Akıllı kimseleri kendine yakın tut; bilgilinin sözüne göre hareket et ve onun hakkını gözet.
5230 Bütün çın köni edgü atlığ kişig,  özüñke yakın tut añar ber işig Bütün dürüst, doğru ve iyilikle şöhret kazanmış kimseleri kendine yakın tut ve işi onlara ver.
5231 Bu alçı ajun kılkı irsel yayığ,  osal bolma saklan yolı ked tayığ Bu aldatıcı dünyanın hareketi vefasız ve dönektir; gafil olma; dikkat et, yolu çok kaygandır.
5232 Bezenip kör itnıp köñülüg alır,  köñül berdiñ erse yüz evrer barır O bezenip süslenerek, gönülü alır; gönül verince de senden yüz çevirir, gider.
5233 Ölümüg unıtma sakınç kısğa tut,  ölümke basıkma ayâ ilçi kut Ölümü unutma, uzun emeller besleme, ölümün baskınına uğrama, ey devletli hükümdar.
5234 Udıma bu ğaflet bile ay ilig,  esürme bu beglik bile ay silig Ey hükümdar, bu gaflet uykusuna dalma; ey temiz kalpli insan, bu beylik seni sarhoş etmesin.
5235 Bu künki erejke avınma sakın,  yarınkı erejig tile ked bakın Bugünkü huzura aldanma, dikkatli ol ve iyice düşün, yarınki huzuru ara.
5236 Sevinçi uzun ol erej üküş,  erej bolsa mundağ kerek bolsa tuş Onun sevinci çok ve huzuru uzun sürer; hüzûr olunca, böyle olmalıdır.
5237 Erej edgü kolsa yorı edgü bol,  üküş nimet içre yorı meñü bol Huzur ve iyilik istersen, yürü, iyi ol; bol nîmet içinde ebedî hayat sür.
5238 Negü ter eşitgil bilig bulmış er,  bilig birle ilde ağır bolmış er Bilgi elde eden ve bilgi ile memlekette hürmet kazanmış olan insan ne der, dinle.
5239 Bayat berse izzin yok ol ğâyeti,  üküş rahmet içre özüñ râhati Tanrı izzet verirse, bunun sonu yoktur; bol rahmet içinde rahat yaşarsın.
5240 Kalı öz kürese uçuzluk anuk,  uçuzluk kıyınka kimiñ tâkati Eğer ondan kaçarsan, zillet hazırdır; zilletin azabına kim tahammül edebilir.
5241 Ay ilig otaçı sanı sen bu kün,  bodun barça iglig saña muñluğun Ey hükümdar, sen bugün bir hekimsin; halkın ise, sana muhtaç olmanın hastasıdır.
5242 Kayusı kötürmiş bolur küç irinç,  kayusı çığaylık bile yer sakınç Bâzısı darlığa düşmüştür ve bedbahttır; bir kısmı da fakirlik iztırâbı içindedir.
5243 Kayu aç kayusı yalınmış bolur,  kayu kadğu birle olınmış bolur Bâzısı aç, bâzısı da çıplaktır; bâzısı ise, endişe içinde kıvranır.
5244 Seniñde-turur kör bularnıñ emi,  otağıl dârû birle bolğıl kamı Bütün bunların devası sendedir; sen onların hekimi ol, ilâç ver ve tedavi et.
5245 Kalı kılmasa sen emi ya otı,  bodunka bolur sen tiriglik yutı Eğer sen bunlara, ilâç vererek, tedavi etmezsen, halk için bir hayat felâketi olursun.
5246 Seniñdin ayıtğay yarın bir bayat,  cevâbın anutğıl özüñke berât Tanrı bunu yarın sana sorar; orada kendini kurtaracak cevabı hazırla.
5247 Tiriglik keçer terk bu beglik kalur,  kereklig saña edgü atıñ-turur Hayat çabuk geçer, bu beylik kalır; sana lâzım olan iyi adındır.
5248 Tarılağ-turur bu ajun ay ilig,  negü ekse anda alır bu elig Ey hükümdar, bu dünya tarladır; bu el buraya ne ekerse, orada onu biçer.
5249 Yorı edgülük kıl ekin edgülük,  saña edgü bolğay eçü meñülük Yürü, iyilik yap, iyilik ek; bundan sen ebedî iyilik bulursun.
5250 Negü ter eşitğıl bügü ilçi beg,  bu beglik işini bilir yolçı beg Memleket idare eden hakîm bey ve bu idare işinde yol gösteren bey ne der, dinle.
5251 Ayâ beg boluğlı bodunka uluğ,  köñül til kiçig tut özüñke yuluğ Ey halkın büyüğü olan hükümdar, kendine fidye olarak, tevazuu ve tatlı dili kullan.
5252 Ayâ baş boluğlı ay üsteñ elig,  kamuğ işke aşnu sen işlet bilig Ey memleketin başı, ey iktidar sahibi, sen her işte önce bilgiyi tatbik et.
5253 Bilig birle işle kamuğ törlüg iş,  biligdin kelir ol kamuğ körklüg iş Her türlü işi bilgi ile işle; her güzel iş bilgi ile meydana gelir.
5254 Barığlı-turur bu ajun kalğusuz,  özüñ edgülük kıl yitip barğusuz Bu âlem kalacak değil, nasıl olsa gidecektir; sen kaybolup gitmeyecek bir iyilik yap.
5255 Kalır dünyâ âhır toğuğlı ölür,  isiz edgü erse kör atı kalur Dünya kalır, doğan nihayet ölür; insandan kalan ancak iyi veya kötü addır.
5256 İsizke katılma küyürgey isiz,  atıñ edgü bolsa kalır edgü iz Kötüye katılma, kötü seni yakar; adın iyi olursa, senden iyi iz kalır.
5257 Ay ilig katığlan oduğ tur oduğ,  usayuk kişike tokınur yoduğ Ey hükümdar gayret et, uyanık dur, uyanık; gafil olan kimseye başkalarının zararı dokunur.
5258 Bu beglik köki sak oduğluk-turur,  takı bir ajun kolsa mundın bulur Beyliğin kökü ihtiyatlı olmak ve uyanık durmaktır; bir dünya daha istersen, onu da bunlarla bulursun,
5259 Usanma usansa bu beglik barır,  usayuk ikigün ajunda ulır Gafil olma; gafil olursan, bu beylik gider; gafil insan her iki dünyada bedbaht olur.
5260 Hasım kılma özke yeme tökme kan,  bu iki yazukka ulır çıksa cân Kendine düşman edinme ve kan dökme; can çıkarken, bu iki günahtan dolayı inler.
5261 Harâmka katılma küdez öz katığ,  harâm yegli ornı tamu ol batığ Harama el uzatma, kendini iyice gözet; haram yiyenin yeri cehennemin dibidir.
5262 Bağırsak bulun barça yalñuk öze,  kişi yası kolma yorıma aza Bütün insanlara karşı merhametli ol; başkalarının zararını isteme, yolunu şaşırma.
5263 Bor içme fesâdka katılma yıra,  bu iki buzar karşı ordu tura Şarâp içme, fesada katılma; onlardan uzaklaş; bu ikisi köşk, saray ve kaleleri yıkar.
5264 Ölümke tuğar bu tuğuğlı kişi,  atın iz kodur bu ölügli kişi Her doğan ölmek için doğar; ölen kimse adı ile bir iz bırakır.
5265 Tutamça tiriglik tüker alkınur,  isiz edgü erse kör atı kalur Bu bir tutam hayat tükenir, sona erer; insanın, ister iyi, ister kötü olsun, ancak adı kalır.
5266 Avınç birle ögrir bu dünyâ seni,  usanma udıtmasu ğaflet küni Bu dünya seni avutarak oyalar; gafil olma, gaflet seni uyutmasın.
5267 Bu ğaflet-turur kör udıtur kişig,  udığlı kişi kodtı yumğı işig İnsanı uyutan bu gaflettir; uyuyan insan işini-gücünü Wakir.
5268 Bu ğaflet yok erse kişike kamuğ,  firişte bolup kılğay erdi tapuğ însan bu gaflete hiç düşmese idi, o melek olur ve yalnız ibâdet ederdi.
5269 İdi yakşı aymış biliglig sözi,  uka barğıl emdi ay köñli yazı Bilgili insan bu sözü çok iyi söylemiş; ey gönülü açık, şimdi bunu anlamağa çalış.
5270 Kamuğ ğaflet ol bu sevinçin sarab,  bu ğaflet bile öz yokadur aceb Sevinç ile neş'e hep gaflet eseridir; bu gaflet ile insan kendisini öyle mahveder ki.
5271 Usanma udıtmasu ğaflet usı,  bu ğaflet usındın küdezgü ya rab Gafil olma, gaflet uykusu seni uyutmasın; ey rabbim, beni bu gaflet uykusundan koru.
5272 İliñde yiti tut közüñ kulğakıñ,  tözüke tegürgil bağırsaklıkıñ Memleketinde gözünü ve kulağını keskin tut; merhametini her kese ulaştır.
5273 Saña bolğa âhır bayat aytığı,  bayat aytığı ol yazukluğ ağı Sonunda Tanrı sana bunu soracaktır; her günahkâr Tanrının suâl ağına düşer.
5274 Baka tur negü ter sakınuk kişi,  sakınuk sözin tutsa itlür işi Dikkat et, takva sahibi insan ne der; takva sahibinin sözünü tutanların işi yoluna girer.
5275 Ay boşlağ yorığlı bodun öktemi,  bayat aytığı bar anutğıl emi Ey isyan vadilerinde başı-boş dolaşan insan, Tanrı bunu senden soracaktır, cevabını hazırla.
5276 Köñülçe yorığlı ay teltük müne,  ayıtğay seniñdin bayat bir küne Ey kendi arzusuna göre hareket eden günahkâr ve mâyûp insan, birgün Tanrı bunun hesabını senden soracaktır.
5277 Ay yegli içigli yavalık bile,  sakışka anunğıl çıkış yol tile Ey yiyip-içmekle hayatını boşuna geçiren, hesaba hazırlan, çıkar yol ara.
5278 Ayıtğu-turur kör bayat barçanı,  kutulğu yeriñ barmu kaçğıl kanı Tanrı her şeyi soracaktır; kaçıp-kurtulacak yerin var mı, hani.
5279 Ay ilig kılıç berge sende-turur,  bu berge kıyınlar isizke erür Ey hükümdar, kılıç ve sapa sendedir; bu kamçılar, bu cezalar kötüler içindir.
5280 İsizler isizliklerin esmese,  sen esme kının berge tutğıl basa Kötüler kötülüklerini bırakmadıkları nisbette, sen de cezalarını eksik etme, elinde sopan hazır bulunsun.
5281 İsizlerke berge urup könmese,  özüñ saknu turğu olardın usa Kötüler, dayak atıldığı hâlde, yola gelmezlerse, kendini mümkün mertebe onlardan korumağa çalış.
5282 İlig bolsa isiz ajunuğ buzar,  kısığlısı bolmasa yoldın azar Hükümdar kötü olursa, dünyayı bozar; ona mâni olan çıkmazsa, yolunu şaşırır.
5283 Ağırla sen edgüg tegür edgülük,  bodun edgü bolğay tüzü ay külüg Sen iyiye kıymet ver, ona her türlü iyiliği yap; ey nâmdar, böylece bütün halk iyi olur.
5284 Oyunka avınma özüñni küdez,  erejke sevinme künüñ kaldı az Oyunla oyalanma, kendini koru; rahata güvenme, günün az kalmıştır.
5285 Könilik öze sen turu kıl törü,  törü birle beglik-turur ol örü Sen her vakit doğrulukla hüküm et; beylik kanun ile ayakta durur.
5286 Küçüñ yetmişinçe katığlansu öz,  yava kılsa udrı kolu tursu öz insan gücü yettiği kadar gayret göstermeli, ihmâl ettikleri için de her vakit Allahtan affını istiğfar etmelidir.
5287 Negü ter eşitgil bodun başçısı,  törü birle ilde yadığlı küsi Dinle, halkın başında bulunan ve kanun ile memlekete şöhretini yayan insan ne der.
5288 Ayâ beg katığlan bu tâkat teñi,  törü kıl bodunka tegürgil oñı Ey bey, gücün yettiği kadar kanunu tatbik et ve halkın hakkını vermeğe çalış.
5289 Kalı tuşsa takşır yana udri kol,  tilin künde tevbe kılınğıl yañı Eğer kusur edersen, Tanrıdan affını dile ve her gün tekrar-tekrar tövbe et.
5290 Üküş kaznak urma sen altun kümüş,  negü bulsa bergil ülegil üküş Çok altın-gümüş toplayıp, hazine yapma; ne bulursan, ver, çok dağıt.
5291 Seniñde kedin kalğa tutsa ölüm,  oğul kız isizlikke bulğay tolum Ölüm yakalarsa, bu mal geride kalacak ve evlâtlar onu kötü yollarda sarfedeceklerdir.
5292 Katığlan tiriglikte mâl açnu ıd,  sakıştın kutulğı muyan özke tıd Malın; kendinden önce, henüz hayatta iken, göndermeğe gayret et; o baş belâsından kurtul, yerine sevap kazan.
5293 İdi yakşı aymış bodunlar begi,  bodunda bedüki kişide yegi Halkın beyi, halkın büyüğü ve insanların iyisi çok yerinde söylemiştir.
5294 Ay kaznak uruğlı ajun begleri,  özüñde kedin kodma kaznak yorı Ey hazine toplayan dünya beyi, yürü, kendinden sonra hazine bırakma.
5295 Erej adnağu kılğa sakış saña,  ülüg tegmesü ay uruğluğ karı Huzuru başkası sürüp, derdi sana kısmet olmasın, ey asîl ihtiyar.
5296 Ayâ bay boluğlı bodunda talu,  kokuz kıl bu baylık muyan al tolu Ey zengin ve halkın seçkini, bu serveti dağıt, bol-bol sevap al.
5297 Vefâsız ajunka köñül bamağıl,  cefâ kılğa âhır bolu bermegil Vefasız dünyaya gönül bağlama, ona uyma, sonunda o sana cefâ edecektir.
5298 Ayâ beg boluğlı bodunda burun,  burun ıd bu beglik sen itgil orun Ey halkın ileri geleni olan bey, bu beyliği önceden bırak ve kendine bir yer hazırla.
5299 Közi suk ay artuk uzun saknur er,  ölüm tutmaz erken barıñ barça ber Ey aç gözlü ve tamahkâr insan, henüz ölüm yakalamadan, neyin varsa, hepsini ver.
5300 Ölüm tutsa âhır bu neñ asğı yok,  turu kalğa mâlıñ saña tatğı yok Nihayet ölüm yakalayınca, bu malın faydası yoktur; malın geri kalacak ve artık onun zevkini süremeyeceksin.
5301 Aş az ye ay ilig üküş kıl tapuğ,  söz az sözle ögren sen erdem kamuğ Ey hükümdar, az ye, çok ibâdet kıl; bütün faziletleri bil, fakat sözü az söyle.
5302 Çığay tul yetimig baka tur körü,  bularığ küdezse bolur çın törü Fakir, dul ve yetimleri kolla; bunları korumak, kanunu gerçekten tatbik etmek demektir.
5303 Uşakçı kişig kılma özke yakın,  ozunçığ özüñdin yırak tut sakın Dedi-koducu kimseyi kendine yakın tutma; müfteriyi kendinden uzaklaştır, ondan sakın.
5304 Bu yañlığ kişi ol kişi yaslığı,  kişi yaslığın sen yağı bil yağı insanların zararlısı böyle kimselerdir; zararlı kimseleri sen her vakit kendine düşman bil.
5305 Kişi sukıña berme ilde elig sizik,  tutma buzğay itilmiş ilig Aç gözlü kimseye memlekette mevki verme; onun memleket nizâmını bozacağından hiç şüphe etme.
5306 Katığlan özüñni tamudın yırat,  kamuğ edgülük kıl küdezgey bayat Gayret et, kendini cehennemden uzaklaştır; her vakit iyilik yap, Tanrı seni korur.
5307 Bu künki künüñde yarınkı künüñ,  barı edgü bolsun yarınkı tünüñ Bugünkü gününden yarınki günün ve gecen daha iyi olsun.
5308 İdi yakşı aymış biliglig tüzün,  bitimiş bu kılğu işiñni sözün Bilgili ve yumuşak huylu insan çok iyi söylemiş ve yapacağın işi yazı ile tesbit etmiştir.
5309 Bu künke yarın bar ayıtğu küni,  yarınka sakınsa yorığı köni Bugün için yarın bir hesap günü vardır; yarını düşünerek, doğru hareket et.
5310 Usanma oduğ tur udıma odun,  udır köz oduğ tut unıt bu unı Gafil olma, uyanık dur, uyuma, uyan; uyuyan gözü uyanık tut, bu uykuyu bırak.
5311 Bu din dalı dünyâ dalı karşı ol,  yağuşmaz ikigün yolı yarşı ol Din dalı ile dünya dalı birbirine karşıdır; ikisi birbirine yaklaşmaz, bunların yolu birbirini keser.
5312 Bu din dünyâ birle birikmeki sarp,  kavuşmaz ikigün munı bilse tap Dinin dünya ile birleştirilmesi güçtür; bu ikisi bir araya gelmez, bunu bilmek kâfidir.
5313 Birisi yağusa birisi tezer,  iki birle tutsa kişi yol azar Biri yaklaşırsa, diğeri kaçar; ikisini birlikte tutmak isteyen kimse yolunu şaşırır.
5314 Tüpi yel-turur dünyâ yağmur sanı,  kelir çoğlayur az öçer terk üni Dünyayı fırtına ve yağmur bil; gelir, gürler, fakat çabuk sükûn bulur.
5315 Kelir kut kapuğda kalın yumdarur,  köñül basa yumğığ adınka berür Saadet gelir, kapıda bir kalabalık toplanır; ona gönül bağlarsan, hepsini başkasına verir.
5316 Bayudum tese sen çığay bolğu ber,  ağır-men tese sen uçuz kılğa yer Zenginleştim derken, bir gün fakir oluverirsin; "itibardayım" derken, toprak seni zelîl ediverir.
5317 Ajun toklukı barça açlık-turur,  ereji sevinçi kör emgek erür Dünya tokluğu hep açlıktan ibarettir; onun huzuru, sevinci hep zahmettir.
5318 Ay ilig bu nefsiñ yağıla katığ,  tilekini berme yitürme tatığ Ey hükümdar, bu nefsine kuvvetle karşı koy; onun arzusunu yerine getirip, ona zevk sürdürme.
5319 Kamuğda isizrek yağı bu-turur,  muñar edgü kılsa bu isiz kılur En kötü düşmanın budur; sen ona iyilik yaparsan, o sana kötülük eder.
5320 Vefâ kılsa yandru yanutı cefâ,  cefâ kılsa ötrü kılur bu vefâ Vefalı olursan, karşılığında sana cefâ eder; ona cefâ edersen, vefakârlık gösterir.
5321 Bu nefsiñ uçuzla ağır bolğa cân,  bilig beg bolup kör ukuş bolğa han Bu nefsine değer verme, canın aziz olur; bilgi bey olup, akıl hanlık eder.
5322 Bu dünyâ yağı ol bu nefsiñ yağı,  bu iki yağınıñ yadığlığ ağı Bu dünya bir düşmandır, nefsin ise, başka bir düşmandır; bu iki düşmanın her yerde tuzağı hâzırdır.
5323 Bu kutka küvenip kötürme köñül,  ınanma tiriglikke artuk tüñül Saadete güvenme, alçak gönüllü ol; hayata pek inanma-, ondan elini çek.
5324 Bedüklük uluğluk bu keçgü-turur,  bu devlet otı barça öçgü-turur Büy-üklük ve ululuk, bunlar geçicidir; bu saadet ateşi bir gün söner.
5325 Negü ter eşitgil ay aslı bedük,  bağırsak sözi tutsa asğı ked ök Aslı büyük olan ne der, dinle; sana acıyan insanın sözünü tutarsan, çok fayda görürsün.
5326 Bu beglik bile sen kötürme egin,  kögüz kerme artuk özüñni sakın Sen beylik ile mağrur olma, fazla kibir getirme; kendini koru.
5327 Yirindi ajunuğ süründike kod,  bayat birge anda tü nimet yegin Bu hakir dünyayı sür, at; Tanrı orada sana her türlü iyi nimet ihsan eder.
5328 Ay ilig ked üdrüm tile üç kişig,  anıñda basa bir bu üçke işig Ey hükümdar, şu üç işe çok seçkin kimseleri ara ve bu işleri onlara ver.
5329 Bularda biri kazı yinçge arığ,  sakınuk kerek tegse halkka asığ Bunlardan biri— kadıdır; halka faydalı olabilmesi için, onun çok temiz ve takva sahibi olması lâzımdır.
5330 İkinçi halifet kerek çın bütün,  bodun bulsa inçlik tirilse kutun İkincisi — hükümdara vekâlet edecek olan kimsedir; halkın huzur bulması ve saadetle yaşaması için, bunun dürüst ve güvenilir bir kimse olması şarttır.
5331 Üçünçi ked üdrüm kerek bu vezir,  bodunka negü tegse mundın tegir Üçüncüsü—vezirdir; bunun çok seçkin bir kimse olması lâzımdır; halka ne gelirse, ondan gelir.
5332 Bu üç işte bolsa kişisi köni,  bodun inçke tegdi yarudı küni Bu üç işe bakan kimseler doğru olursa, halk huzura kavuşur, günü aydın olur.
5333 İtilgey iliñ hem bayuğay bodun,  saña artğa edgü duâ ol üdün Memleketin düzene girer ve halk zenginleşir ve neticede bunlar sana hayır-duâ ederler.
5334 Bu üç işte bolsa yarağsız kişi,  yarağsız bolur barça el kün işi Bu üç yerde işe yaramayan insanlar bulunursa, bütün halkın işi kötü olur.
5335 Muñar meñzetü keldi emdi sözüm,  eşitgil munı sen ay körklüg yüzüm Şimdi aklıma buna benzer bir söz geldi; ey güzel yüzlüm, sen bunu dinle
5336 Bu begke vezir ol tutup yetgüçi,  eli kapğı atı bu ol etgüçi Bir beye yol gösteren vezirdir; halka, muhafızlara ve hizmetkârlara nizam veren odur.
5337 Kalı tetrü yetse burunduk vezir,  kamuğ tetrü boldı özüm ayğuçı Eğer vezir yuları ters tarafa çekerse, her şey ters olur; bu benim kanâatimdir.
5338 Bu dünyâ itiglig bu tirki sanı,  yorığlı bu yalñuk neçe yer anı Dünyayı kurulu bir sofra bil; insanlar hayat müddetince burada bulunan nimetlerden ne kadarını yiyebilirler-.
5339 Biziñde ozakı kotu barğuçı,  yedi todtı kandı ölüp yatğuçı Bizden önce gelen ve şimdi ölüp-giden nesiller ondan yedi, doydu ve kalktılar.
5340 Uluğ toy bakıp kör yaturlar küdü,  okır bizni barğu seziksiz udu Büyük bir kalabalık mahşeri bekleyerek yatıyor ve bizi çağırıyor, biz de onları takip edeceğiz.
5341 Takı bir kotu ol karındakılar,  biziñde basa tirki yegli olar Diğer bir nesil de ana karnındakilerdir; bizden sonra bu sofradan yiyecekler onlardır.
5342 Biziñ kopğumıznı küder bu kotu,  küder kelgümizni olar ay botu Bu nesil bizim kalkmamızı bekliyor; ötekiler ise, bizim gelmemizi bekliyorlar, ey yavrum.
5343 Bu kün bizke tegdi bu tirki yemi,  neçe birge erki yegü kedgümi Bu sofradan yemek yemek bugün bize nasîp oldu; acaba bize daha ne kadar yiyecek ve giyecek verecek.
5344 Okırlar ölüp yatğuçılar naru,  sürerler karındakılar kop teyü Ölüp-yatanlar oraya çağırılıyorlar; karındakiler ise, bu sofradan "kalk" diye bizi zorluyorlar.
5345 Birisi sürer kör birisi okır,  bu ikin ara kim erejke tegir Biri iter, biri çağırır; bu ikisi arasında kim huzura kavuşabilir.
5346 Ay ilig usanma sakınma uzun,  uzun kalğu ermez ay kılkı tüzün Ey hükümdar, gafil olma, uzun emellere kapılma; ey asîl tabiatli, burada uzun kalınacak değildir.
5347 Harâmka katılma ay ilig sakın,  harâmka kararur köñül bil yakın Harama el uzatma, kendini gözet; ey hükümdar, iyi bil ki, haram gönülü karartır.
5348 Sakınuk bolayın tese ay külüg,  halâl ye halâldin kötürgil ülüg Ey şöhretli insan, takva sahibi olmak istersen, halâl ye, nasibini halâlden al.
5349 Negü ter eşitil halâl yegli er,  sakınuk başı çın halâl tegli er Takva sahiplerinin başı, gerçekten halâl arayan ve halâl yiyen insan ne der, dinle.
5350 Halâl yegli kılmaz bayatka yazuk,  halâl ye halâl kıl yarınlık azuk Halâl yiyen kimse Tanrıya karşı günâh işlemez; halâl ye, yarın için azığın da halâl olsun.
5351 Kimiñ boğuzı egni bar erse arığ,  arıdı anıñdın yazukı arığ Kimin boğazı ve üstü-başı temiz olursa; onun üzerinden bütün günahlar gider.
5352 Arığlık tilese arıtğıl boğuz,  arıtsa boğuz boldı asğıñ ögüz Temizlik istersen, boğazından geçen halâl lokma olsun; böyle yapan insanın elde edeceği nimetler, nehirler gibi, bol ve devamlı olur.
5353 Özüñ asğı kolma bodun asğı kol,  bodun asğı içre özüñ asğı ol Kendi menfaatini arama, halkın menfaatini düşün; senin menfaatin halkın menfaati içindedir.
5354 Negü ter eşitgil uluğ kend begi,  kamuğ iş içinde yetürmiş ögi Her türlü işe aklı eren Uluğ-Kent beyi ne der, dinle.
5355 Kut ol beg bodunka kutadğu kerek,  kutadsa bodun karnı todğu kerek Bey halk için bir saadettir, halk mes'ûd olmalıdır; halkın mes'ûd olması için, karnının doyması lâzımdır.
5356 Bu begler teñiz ol tüpi yinçülüg,  teñizke yağuğlı bayuğu kerek Beyler dibi inci dolu bir denizdir, denize yakın duran zenginleşmelidir.
5357 Bu begler tağ ol kâni altun kümüş,  kümüş kân kazığlı bayur ol üküş Bu beyler, içinde altın ve gümüş mâdenleri bulunan bir dağdır; gümüş mâdenlerine kazma vuran insan çok zengin olur.
5358 Asığlığ kerek beg kör elgi akı,  ajun bodıña tegse andın tokı Bey insanlara faydalı ve cömert olmalı, dünya halkına ondan tokluk gelmelidir.
5359 Yaşık teg yaruğıl ay ilçi bügü,  bodun bulsu sendin kör içgü yegü Ey hakîm hükümdar, güneş gibi parla; halk senin sayende bol yiyecek ve içeceğe kavuşsun.
5360 Emânet yüdürdi bayat boynuña,  küdez bu emânet ayıtğa saña Tanrı senin boynuna emânet yüklemiştir; bu emâneti gözet, onu sana soracaktır.
5361 Ay ilig baka kör sen özke közün,  bir özke neçe neñ terer sen özün Ey hükümdar, sen kendine bir bakıver; sen üzerinde ne kadar şey toplamışsın.
5362 Teñizdeki gevher tükemez saña,  tüpütdeki yâkût yetümez saña Denizdeki gevher senin için tükenmez; dibindeki incinin arkası kesilmez.
5363 Yağız yer katındakı altun kümüş,  terer sen hazine urur sen üküş Sen kara toprak altındaki altm-gümüşü toplar ve hazineler vücûda getirirsin.
5364 Bu tağlar katında çıkar gevherığ,  kazıp yetrümezler saña ay arığ Bu dağlar altından çıkan cevherleri kaza-kaza sana yetiştiremezler, ey temiz ruhlu insan.
5365 Yağız yer özele önügli evin,  terip sen tolular sen kaznak evin Kara toprak üzerinde biten hububatı sen toplayıp, ambarlarını doldurursun.
5366 Uçuğlı yorığlı suv içre balık,  kutulmaz seniñdin ayâ sarp kılık Uçan, yürüyen ve suda yüzen mahlûkların hiç biri senin elinden kurtulamaz, ey çetin huylu insan.
5367 Ajun tezginür ilde arkış yorıp,  ağı çuz tiyiñ kiş alır sen terip Kervanların diyâr-diyâr gezerek, dünyayı dolaşır; sen ipekli ve sırmalı kumaşlar ile sincap ve samur kürkleri toplarsın.
5368 Kasab tûsi rûmi ajun tañsukı,  saña kelse tolmaz ağı kaznakı Kasab, tûzî ve rûmî kumaşları gibi, dünyanın nadide şeyleri sana gelir; fakat hazinen ve ambarların yine dolmaz.
5369 Kevel tazı büktel tağı arkunı,  akur toldı tolmaz bu sukluk kanı Arap küheylanı, binek ve diğer cins atlar ile ahırların dolmuştur; fakat bu aç gözlülük doymak bilmez.
5370 Tirildi tümen miñ talu köp titir,  yazıda kalın yond akurda katır Binlerce seçme dişi deve, ovada kalabalık at sürüleri ve ahırda katırlar toplanmıştır.
5371 Yazı tağ yerig tut yorır koy sürüg,  ya kul küñ tapuğçı ay kılkı örüg Ova ve dağlık yerlerde dolaşan koyun sürüleri, kul, câriye ve hizmetkârların dolu; ey sakin tabiatli insan.
5372 Ya kuzda yorığlı kalın köp kotoz,  ya tüzde yorığlı ud iñek öküz Bir de şimaldeki dağlarda sürülerle dolaşan yaban sığırı veya ovada dolaşan inek ve öküz sürüleri.
5373 Kayada yorığlı bu ımğa teke,  kutulmaz seniñdin ay ersig böke Kayalara tırmanan bu dağ keçileri ve geyikler; ey yiğit pehlivan, hiç bin senin elinden kurtulamaz.
5374 Sığun muyğak erse sukak ya ıvık,  saña yem tükemez ay edgü kılık Erkek ve dişi dağ keçileri, ak geyik veya sarp kaya geyikleri, bunlar senin için tükenmez bir yiyecek, ey iyi tabiatli.
5375 Kulan ya tağı tut takı kök teke,  tutup keldürürler saña ay böke İster yaban eşeği veya tagı, ister boz geyik olsun, eypehlivan, bunları, yakalayıp, hep sana getirirler.
5376 Böri tilkü arslan adığ ya toñuz,  seniñdin kutulmaz ölür avda tüz Kurt, tilki, arslan, ayı veya-domuz hiç biri senin elinden kurtulamaz, hepsini de avlar öldürürsün.
5377 Kuğu korday erse ya turna yuğak,  ya toy tut ya yögdik ya todlıç ya kak Her cins kuğular, turna ve su kuşları yahut toy kuşu veya yügdik, todlıç ve kazlar;
5378 Kalıkta uçuğlı kara kuş yorı,  seniñdin keçümez ayâ kök böri Havada uçan karakuş sürüleri. . ., ey boz kurt, canlarını senin elinden kurtaramazlar.
5379 Uçarığ uçurmaz seniñ kuşlarıñ,  yorırığ yorıtmaz kör esriñ ıtıñ Senin av kuşların uçanı uçurmaz; senin kaplanın, köpeğin yürüyeni yürütmez.
5380 Atalığ atasız kalır yalñuzun,  analığ anasız bolur ögsüzün Babalı babasız olur, yetim kalır; analı anasız olur, öksüz kalır.
5381 Bu munça ajun barça bütrü saña,  tükemez tüker sen ay küçlüg toña Bütün bunların hepsi senin için bıtmez-tükenmez; fakat sen tükenirsin, ey kudretli yiğit.
5382 Kamuğ bir boğuzka eginke bolup,  ajun barça terdiñ kodur sen ölüp Hep bu boğazına yiyecek ve sırtına giyecek bulmak için, bütün dünyayı topladın; fakat bir gün ölüp, bunları arkada bırakacaksın.
5383 Negü asğı âhır ajun terdüküñ,  ecel cân terer kör üzer bu köküñ Bu dünya malını toplamanın nihayet faydası nedir; bak, ecel can toplar ve senin kökünü kazır.
5384 Körü barsa barça bu sukluk-turur,  sukun açmış özler kaçan tok bolur Dikkat edersen, bütün bunlar aç-gözlülüktür; tamahkârlıkla acıkan kimseler ne vakit doyarlar.
5385 Negü ter eşitgil közi tok kişi,  bu köz toklukı ol bu baylık başı Gözü tok insan ne der, dinle; zenginliğin başı tok gözlü olmaktır.
5386 Ajun bütrü bulsa közi suk tükel,  anı bay tese bolmağay bu muhâl Gözü aç olan bütün dünyayı elde etse bile, ona zengin denilmez, denilemez.
5387 Çığay tep ayurlar kayu ol çığay,  közi suk çığay ol neçe erse bay Fakir derler, fakir olan kimdir; fakir, istediği kadar zengin olsun, aç gözlü olan kimsedir.
5388 Közi suk kişike bayup asğı yok,  sukuğ yarlıkağıl ayâ köñli tok Aç gözlü kimseye zenginliğin bir faydası yoktur; ey gönülü tok olan, aç gözlüye acı.
5389 Közi sukka tütmez bu dünyâ bütün,  barı tap tegüçi tirildi kutun Aç gözlüye bütün bu dünya malı az gelir; olana kanâat eden kimsenin ömrü saadet içinde geçer.
5390 Közi suk kişi neñke todmaz közi,  meger tolmağınça kara yer tozı Gözü aç insan; kara toprağın tozu gözüne doluncaya kadar, mala doymaz.
5391 Bu erdi ay elig meniñ bilmişim,  saña sözledim men negü ukmışım Ey hükümdar, benim bildiğim bu kadardır; düşündüklerimi ve inandıklarımı sana söyledim.
5392 Munu sözledim söz eşitti özüñ,  yete baksa köñlüñ açılğa közüñ İşte ben söyledim, sen dinledin; iyice bakarsan, gönülün ve gözün açılır.
5393 Sözüm tutsa asğı yarın teggey ök,  kalı tutmasa sen saña bolğa yük Sözümü tutarsan, yarın faydası dokunur; eğer tutmazsan, vebal altında kalırsın.
5394 Negü ter eşitgil ukuşluğ tili,  saña ötler emdi eşitse kalı Akıllı insan ne der, dinle; eğer dinlersen, bu senin için bir nasihattir.
5395 Nasihat kişike kılur ol tusu,  nasihat tigüle tilese yesü Nasihat insana fayda getirir; nasihati lokma-lokma ver, isterse, yesin.
5396 Kalı bu tegüni yeyü bilmese,  katılma kodu ber küyer ot yesü Eğer bu lokmaları yemeyi bilmezse, karışma; bırak, kor yesin.
İlig cevabı Odgurmışka HÜKÜMDARIN ODGURMIŞ'A CEVABI
5397 Bu sözler eşitti elig yığladı,  ayur ay odğurmış kişide kedi Hükümdar bu sözleri dinledi, ağladı ve : — Ey insanların iyisi ve seçkini — dedi —
5398 Meñilig sen emdi ay köñli oduğ,  bu beglik maña boldı emdi yoduğ Ey gönülü uyanık ve huzur içinde bulunan insan, bu beylik şimdi bana bir felâket oldu.
5399 Men emdi bilindim açıldı közüm,  meni otka atmış meniñ bu özüm Ben artık iyice anladım ve gözüm açıldı; ben kendimi ateşe atmışım.
5400 Könilikte azmış özüm ay uluğ,  ayu berdiñ emdi könilik yoluğ Ey ulu, ben doğruluktan ayrılmışım; sen şimdi o yolu bana gösterdin.
5401 Duâ kıl ay odğurmış emdi maña,  bayat bersü tevfik kör edgü yaña Ey Odgurmış, şimdi bana duâ et; Tanrı iyilik yolunda bana tevfikini refik etsin.
Odgurmış cevabı İligke ODGURMIŞ'IN HÜKÜMDARA CEVABI
5402 Yanut berdi odğurmış aydı ay beg,  bayat bersü tevfik tilekiñke teg Odgurmış cevap verdi : — Ey hükümdar, Tanrı senden istediğin tevfikı esirgemesin — dedi —
5403 Katığlan ukuş birle basğıl havâ,  havâka basıksa bolur er yava Gayret et, akıl ile heva ve hevesi zapt ve rapt altına al; kendisini heva ve hevese kaptıran kimsenin hayatı heder olur.
5404 Seni alktaçı bu et öz tatğı ol,  et öz kılkı barça saña katğı ol Seni bitiren bu nefsânî zevklerdir, senin için vaz geçilmesi zor olan işte bu nefsânî arzulardır.
5405 İdi kiçki dünyâ-turur bu karı,  telim beg keçürdi bu kılkı turı Bu dünya çok eski ihtiyar bir dünyadır; bu haşîn dünya bir çok beyleri görüp-geçirdi.
5406 Telim beg karıttı seniñ teg erig,  seni me uzun tutmağay bu tirig Senin gibi yiğit bir çok beyleri ihtiyarlattı; seni de uzun müddet yaşatmaz.
5407 Olar bardı kaldı saña bu orun,  yava kılma üd kün kerekiñ körün Onlar gitti ve bu taht sana kaldı; vaktini boş geçirme, hazırlık gör.
5408 Ölümüg unıtma ay elig odun,  sezik tutma kelgey saña terk üdün Ey hükümdar, uyan, ölümü unutma; şüphe etme, o çok kısa bir zamanda sana da gelecektir.
5409 Özüñni unıtma ay ilig sakın,  kalı öz unıtsa tüp üñke bakın Ey hükümdar, dikkatli ol, kendini unutma; eğer kendini unutursan, aslını hatırla.
5410 Bu iki neñig kim unıtsa kalı,  anıñdın yıradı könilik yolı Eğer bir kimse bu iki şeyi unutursa, o doğruluk yolundan uzaklaşır.
5411 Negü ter eşitgil özin bilmiş er,  havâsın ukuşka bulun kılmış er Dinle, kendini bilen, heva ve hevesini aklına esir eden insan ne der.
5412 Ölümüg unıtma gûrüñ yurtuñ ol,  özüñni unıtma savı yurtuñ ol Ölümü unutma, asıl yerin mezarındır; "kendini unutma" sözünü her ân hatırla.
5413 Menidin törümiş özüñ men teme,  özüñ men tese ay unu ornuñ ol Sen meniden türemişsin, "ben!" deme; sen "ben!" dersen, bak, işte değerin.
5414 Busuğda-turur bu körünmez ölüm,  çıkatuşsa hergiz unıtmaz yolum Bu görünmez ölüm pusudadır; karşıma çıkmak isterse, hiç bir zaman izimi kayıp etmez.
5415 Tirigke adın hiç yok erse kıyın,  tap erdi bu açığ ölümke bakın insan için başka hiç bir eziyet olmasa bile, bu acı ölüme bakmak kâfidir.
5416 Tap erdi yana bu ölümde basa,  kara yer katında ölüp oprasa Ölümden sonra kara toprak altında çürüyüp-dağılmak da yeter bir ibrettir.
5417 Anıñda basa kör neçe işler ol,  anı barça körgü ölüm açsa yol Bundan başka, ölüm sana yol açınca görülecek daha nice işler vardır.
5418 Bu halığ bilirde ukuşluğ kişi,  negü teg udır inç neteg yer aşı Akıllı insan bu hâli görürken, nasıl rahat uyur ve nasıl yiyip-içebilir.
5419 Negü ter eşitgil bilig bergüçi,  bilig birle himmet ulu tutğuçı Dinle, bilgi veren ve bilgi ile dünyanın hakikî değerini anlayan insan ne der.
5420 Bedük tut bu himmet ediz tut köñül,  kodu ber bu dünyâ munıñdın tüñül Himmeti büyük ve gönülü yüksek tut; bu dünyayı bırak, ondan vaz geç.
5421 Tünek ol bu dünyâ içi ok yılan,  munı kod yaruk çın ajunka ulan Bu dünya, içi engerek yılanı dolu, bir zindandır; onu bırak, aydın ve hakikî dünyaya ulaşmağa çahş.
5422 Süzük cân kepi bu kara yer tuğı,  kara yer kep örtnür ay kılkı ağı Bu duru canın kalıbı olan vücûd bu kara toprak tıkacıdır; ey gönlünde hazineler taşıyan insan, kara toprak bunlar ile dolar.
5423 Bu dünyâ tünek ol kararçku kuduğ,  belâ mihnet ol barça munda yoduğ Bu dünya bir zindan, karanlık bir kuyudur; burası dâima belâ, mihnet ve felâketler ile doludur.
5424 Ne inçlik tiler sen tünekte turup,  ne ârzû kolur sen köñül ög urup Zindanda bulundığun müddetçe ne huzur istersin, aklına ve kalbine gelen ne gibi şeyi arzu edebilirsin.
5425 Kodu ber avutça kara toprakığ,  uluğ meñü el kol nerek bu sakığ Bu bir avuç kara topraktan vaz geç, büyük ve ebedî diyarı iste; bu seraba neden aklanıyorsun.
5426 Bu toğ toz tumandın örü tart özüñ,  süzük meñü el kol sen açğıl közüñ Bu toz, toprak ve dumanın fevkına yüksel, duru ve ebedî diyarı iste, gözünü aç.
5427 Neçe miñ yaşasa sen âhır ölüm,  yeter ök tutar ok seni ay künüm Sen ne kadar çok yaşarsan-yaşa, ölüm nihayet bir gün gelip, seni yakalar, ey günüm.
5428 Neçe artsa dünyâ baş ağrığları,  takı artuk artar ay ersig urı Dünya malı ne kadar artarsa, onun derdi zevkinden daha fazla olur, ey yiğit oğul.
5429 Neçe miñ yaşap er tilese tilek,  tükel ök bolumaz bulunsa tilek insan binlerce sene yaşayıp, arzu ettiği şeylere kavuşsa bile, yine dileği bitmez.
5430 Negü ter eşitgil ay kılkı arığ,  bu üdlek okı birle köñli balığ Temiz kalpli ve bu zemâne oku ile gönülü yaralanmış olan kimse ne der, dinle.
5431 Tükel miñ yaşasa tilekin temâm,  tükel ök bulumaz kerekin temâm insan bin yıl yaşasa bile; arzu ve ihtiyaçlarının hepsini tamamlayamaz.
5432 Tilekin tilegli tükelin tiler,  tilekin tüketse tüker çın temâm Arzu eden kimse her çeşit dilekte bulunur; arzusunun tükenmesi ile ancak onun dilekleri sona erer.
5433 Söz asğı ol ermez üküş sözlese,  ya sözni tañırkap üküş tıñlasa Sözün faydası çok söylemekte veya söylenenleri hayretler içinde çok dinlemekte değildir.
5434 Söz asğı ol ol kör eşitmiş sözüg,  alıp işke tutsa könitse özüg Sözün faydası işittiğin sözü işe tatbik etmekte ve böylece kendini doğru yola yöneltmektedir.
5435 Üküş sözledim söz eşittiñ tükel,  sözüm işke tutğıl anıñ asğı al Çok söz söyledim, sen hepsini dinledin; bu sözlerime göre hareket et ve bunların faydasını gör.
5436 Tilim tıdnumadı telim sözledi,  sözüm eksümedi suvı eksüdi Dilim kendisini tutamadı ve çok konuştu; sözüm azalmadı, fakat itibârı azaldı.
5437 Bayat bersü tevfik saña ay ilig,  kamuğ edgülükke tegürgil elig Ey hükümdar, Tanrı sana tevfik versin de çok iyilikler yap.
5438 Tilek bersü teñri küdezsü seni,  duâda unıtma ay ilig meni Tanrı sana dileğini versin ve seni korusun; ey hükümdar, sen beni duada unutma.
5439 Sözin kesti koptı adakın örü,  ilig tıdtı aydı az oldur teyü Sözünü kesti, ayağa kalktı; hükümdar: —Bir az daha otur— diyerek ,onu alakoydu.
5440 Çıkardı yegü içgü törlüg aşı,  ayur azkına tat ay edgü kişi Her türlü yiyecek ve içecek çıkardı : — Ey aziz insan, azıcık bunlardan tat — dedi.
5441 Elig sundı odğurmış aldı tegü,  yedi içti azrak ol içgü yegü Odgurmış elini uzatıp, bir lokma aldı; bir az yedi ve içti.
5442 Elig tarttı aştın yemedi adın,  şükür kıldı rabka atadı atın Yemekten elini çekti ve fazla yemedi; Tanrıya şükür etti, onun ismini zıkreyledi.
5443 Örü turdı odğurmış aydı selâm,  ilig me yanut berdi kıldı kıyâm Odgurmış ayağa kalktı ve selâm verdi; hükümdar da ayağa kalkıp, ona mukabelede bulundu.
5444 Turup çıktı odğurmış andın yorıp,  udu çıktı ilig uzatu barıp Odgurmış odadan çıktı, hükümdar da onu teşyi için, arkasından geldi.
5445 Esenleşti ilig bile ol kör e,  eligleşti kaldı ilig kadğur a O hükümdar ile vedâlaştı, müsâfaha ettiler; hükümdar mahzun bir hâlde kaldı.
5446 Turup bardı andın yana tağ tapa,  kadaşı udu bardı elgin öpe Odgurmış oradan ayrılıp, dağlara doğru gitti; kardeşi elini öptü ve bir müddet beraber yürüdüler.
5447 Evürdi kadaşın kör odğurmış a,  esenleşti yandı kör ögdülmiş e Odgurmış kardeşini geri çevirdi; Öğdülmiş onunla vedâlaşarak, ayrıldı.
5448 Eviñe kelip kirdi köñli kokuz,  sakınç kadğu birle udıtmadı köz Öğdülmiş evine gelip girdi; içinde bir boşluk hâsıl oldu; keder ve kaygıdan gözüne uyku girmedi.
5449 Toğardın yaşık baş kötürdi örü,  kuğu kırtışı boldı dünyâ tolu Doğudan güneş başını yukarı kaldırdı; dünyanın her tarafı kuğu rengine büründü.
5450 Yaşık koptı kögsin kötürdi örü,  ajun toldı kâfûr saçar teg tolu Güneş çıktı, göğüsünü yükseltti; dünyanın her tarafı saçılan kâfur ile doldu.
5451 Firişte yüzi teg yarudı ajun,  kalık boldı kâfûr saçar teg yüzün Dünya, melek yüzü gibi, parladı; gök yüzü kâfur saçılmış gibi oldu.
5452 Yana koptı terkin töşekin türüp,  ma yundı yükündi köñül tüz urup Yatağından çabucak kalktı ve âbdest alarak, ihlâs ile namazını edâ etti.
5453 Tonın kedti atlandı evdin kör e,  yana karşıka bardı andın kör e Giyindi ve evinden çıkıp, atına binerek, saraya gitti.
5454 Tüşüp kirdi karşı içiñe yorıp,  okıdı ilig bu köründi kirip Atından inip, saraya girdi; içeriye doğru yürüdü; hükümdarın daveti üzerine, huzura girdi.
İlig suali Öğdülmişke HÜKÜMDARIN ÖĞDÜLMİŞ'E SUÂLİ
5455 Ayıttı ilig aşnu odğurmışığ,  neçe kalmışığ hem kaçan barmışığ Hükümdar önce Odgurmış'ı, onun ne kadar kaldığını ve ne zaman gittiğini sordu.
5456 Yana aydı ilig ay ögdülmişim,  açığ boldı emdi maña yer aşım Sonra: —Ey Öğdülmış'im, yemek bana artık zehir oluyor —dedi—
5457 Negü teg tirilgü bu künde naru,  çöküp bardı egnim kopumaz örü Bugünden sonra nasıl yaşarım; omuzlarım çöktü, artık bir daha kalkamaz.
5458 Nerek emdi beglik bu yalñuk yüki,  bu kadğu sakınç üzdi köñlüm köki İmdi bu beyliğe ve insanların yükünü taşımağa ne lüzum var; bu endişe ve kaygı kalbimi parçaladı.
5459 Er atsız bolumaz bodun başlasa,  ya beglik işin barça beg işlese Halkı idare eden veya beyliğin bütün işlerini gören bir bey hizmetkârsız yapamaz.
5460 Er at tutsa şeksiz kerek neñ tavar,  bu neñ bolmasa er yığılmaz añar Hizmetkâr olunca da, şüphesiz, mal ve servet lâzımdır; mal olmazsa, başkasının hizmetine kimse girmez.
5461 Negü ter eşitgil bu sü başlar er,  tiriglik ıdıp beg işin işler er Ordunun başında bulunan ve hayatını feda ederek, beyin emirlerini yerine getiren insan ne der, dinle.
5462 Hazine er at boldı begler küçi,  bu iki bile er alır öz öçi Hazine ve ordu beylerin kuvvetini teşkil eder; bu ikisi ile insan kendi öcünü alır.
5463 Bu iki bile beg bedüklük bulur,  bu iki yumıtsa bedür beg tâcı Bu ikisi ile bey büyüklük bulur; bu ikisi bir araya gelirse, beylik tacı azamet kazanır.
5464 Er at tirgüke kör telim neñ barır,  neñ almak tilese körü küç tegir Asker toplamak için, çok masrafa lüzum vardır; mal toplamak için de bile bile cebir kullanmak gerekir.
5465 Bir egnim meniñ me bir ök bu boğuz,  nelük munça yalñuk yüki yüdmek öz Benim ancak bir sırtım ve bir tek boğazım var; niçin bu kadar insanın vebalını yükleneyim.
5466 Neçe me çığay erse kalmaz açın,  alır bu ölüm kör tirigde öçin Ne kadar fakir olsa bile, insan aç kalmaz; bu ölüm her yaşayandan bir gün öcünü alır.
Soru ve tavsiyeleriniz için: İletişim