Kutadgu Bilig
Ögdilmiş Hükümdara Hazinedarın Nasıl Blr İnsan Olması Lâzım Geldiğini Söyler
Eski Türkçe aslı Günümüze aktarımı
XXXV Öğdülmiş İligke Ağiçi Negü Teg Er Kerekin Ayur Ögdilmiş Hükümdara Hazinedarın Nasıl Blr İnsan Olması Lâzım Geldiğini Söyler
2743 Yanut berdi ögdülmiş elig kutı,  sevüg neñ bu altun kümüş cân otı Öğdülmiş cevap verdi : — Ey devletli hükümdar, altın ve gümüş sevinilecek şeydir ve cana ilâcdır — dedi —
2744 İdi çın bütün ked kerek er köni,  köñül yaymasa ötrü tutsa munı Beyin gönülüne şüphe girmemesi ve onu hizmette tutması için, hazinedarın çok doğru, itimat edilir, iyi ve dürüst bir insan olması lâzımdır.
2745 Negü ter eşitgil bu şartlar başı,  ajun tezginip neñeke tegmiş kişi Dünyayı dolaşan ve böylece servet sahibi olan tüccar-başı ne der, dinle,
2746 Sevüg neñe bu cân cânda yegrek sevüg,  kümüş altun ol cânda kedrek sevüg Bu can sevilecek bir şeydir, ondan daha çok sevilecek şey, altın ve gümüştür; o candan çok daha kıymetlidir.
2747 İtilmez köñülüg iter bu kümüş,  egilmez kişini eger bu kümüş Perişan olan gönülleri bu gümüş huzura kavuşturur; eğilmeyen başları bu gümüş eğer.
2748 Kümüş körse yalñuk köñül tutmasa,  yarağay anı çın firişte tese insan gümüşü görür ve ona gönül bağlamazsa, ona hakikî bir melek demek daha doğru olur.
2749 Kür er kördi altun özi yumşadı,  irig sözlüg erniñ sözi yumşadı Altın görünce, pek yürekli insanlar bile yumuşar; kaba sözlü insanların da sözü nâzikleşir.
2750 Közi tok kerek hem kılınçı bütün,  barı arta barsa küniñe kutun Servetin günden-güne ve saadet içinde artmakta devam etmesi için, hazinedarın gözü tok olmalı, tavır ve hareketi de güven telkin etmelidir.
2751 Üküş neñe körü todmış erse közi,  yana korkar erse bayatka özi Çok mal görerek, gözü doymuş olmalı ve kalbinde Allah korkusu bulunmalıdır.
2752 Halâl hem harâm adrar erse aça,  yarağlığ yarağsıznı bilse seçe Helâl ve haramı iyice ayırt etmeli; yarayan ve yaramayanı iyice seçebilmelidir.
2753 Közi tok kişiler neñiñ edlemez,  bütün çın kişiler özin yeglemez Gözü tok kimseler senin servetini kendi menfaatları için kullanmazlar; doğru ve dürüst insanlar kendilerini lekelemezler.
2754 Kiçigde körü kalsa altun kümüş,  anıñ suklukı bolmaz ança üküş Küçüklüğünde altın ve gümüş görmüş olan kimse kendisini pek fazla mal hırsına kaptırmaz.
2755 Özi korkar erse bayatka kalı,  bu er tutğa şeksiz könilik yolı Eğer kendisinde üstelik Allah korkusu da varsa, bu kimse, şüphesiz, doğruluk yolunu tutar.
2756 Könilik mün ol barça edgü asığ,  bu asğı bile buldı meñü tatığ Doğruluk bir sermâyedir ve bütün iyilikler bu sermâyenin kârıdır; bu kâr ile insan ebedî tadı bulmuştur.
2757 Köni bolsa yalñuk küni edgü ol,  küni edgü bolsa kutı meñü ol insan doğru olursa, günü iyi olur; günü iyi olursa, ebedî saadete kavuşur.
2758 Negü ter eşitgil bağırsak sözi,  bu söz işke tutğıl ay ajun tözi Samimî insan ne der, dinle; ey dünyanın temeli, bu söze göre hareket et.
2759 Köñül til köni tut kılınçıñ bütün,  saña kelge devlet bu dünyâ bütün Düşüncen ve sözlerin doğru, hareketin güvenilir olsun, saadet ve bütün bu dünya nimetleri sana gelir.
2760 Köni bolduñ erse kutadğay künüñ,  selâmet tirilgil sevinçin kulun Doğru olursan, günün kutlu olur; sevinç ve saadet içinde, selâmetle ömür sür.
2761 Bağırsak kerek hem oduğ sak tetig,  tetiglik bile er kılur miñ itig Hazinedar gönülden bağlı, uyanık, ihtiyatlı ve zeki olmalıdır; insan zekâ ile her işinde muvaffak olur.
2762 Uvutluğ kerek hem yeme ög köñül,  uvutsuz kişide yırak tur tüñül O akıllı ve tedbirli olduğu gibi, haya sahibi de olmalıdır; hayâsız adamdan uzak dur, ondan vaz geç.
2763 Uvut ol tıdığlı yarağsız işig,  uvut ol iter kılkı artak kişig İnsanı yakışıksız işlerden alıkoyan hayadır; kötü tabiatlı insanları düzelten de yine hayadır.
2764 Bor içmez kerek hem özin tutğuçı,  özin tutğuçı er kutuğ tapğuçı O içki içmemeli ve nefsine hâkim olmalıdır; nefsine hâkim olan insan saadeti bulur.
2765 Bor içse akılık kılur ol neñin,  kişike üler neñ alumaz teñin içki içerse, mal ile cömertliğe kalkışır; malı etrafına dağıtır, fakat karşılığını alamaz.
2766 Bu işke ağıçı saran edgürek,  saranlık bile neñ küdezgü kerek Bu iş için eli sıkı bir hazinedar daha iyidir; hazinenin malı hasisçe gözetilmelidir.
2767 Bağırsak tapuğçı kör özkey bolur,  bu özkey tapuğçı begin bay kılur Sâdık hizmetkâr sâdık olur; sâdık hizmetkâr beyini zengin eder.
2768 Bağırsak kişi ol kişi üdrümi,  bağırsaknı bek tut ay er ködrümi içten bağlı kimse insanların seçkinidir; içten bağlı olan kimseyi sıkı tut, ey insanların ileri geleni.
2769 Ağıçı oduğ bolsa iş artamaz,  sakışlığ tutar neñ özin örtemez Hazinedar uyanık olursa, işler bozulmaz; malı hesaplı tutar ve kendisini de yakmaz.
2770 Ögi bolsa yalñuk unıtmaz bolur,  sanu saknu işler yañılmaz bolur Akıllı olan insan hiç bir şeyi unutmaz; işini hesaplı ve düşünerek görür ve hiç bir vakit yanılmaz.
2771 Unıtğan bolur körse ögsüz kişi,  bu ögsüz ağıçı buzar öz işi Akılsız adam, dikkat edersen, unutkan olur; akılsız hazinedar kendi işini bozar.
2772 Tetiglik kerek kılsa törlüg sakış,  tetig bolmağınça kalı adrar iş Her türlü hesabı yapmak için, zekâ lâzımdır; zekâ olmayınca, insan hesap işlerini karıştırır.
2773 Bitigçi kerek uz kamuğ hat bilir,  sakışığ bitigin küdezse kalır Onun usta bir muhasebeci olması ve her çeşit kaydı bilmesi lâzımdır; hesabın iyice tutulması için, dikkatle kayda geçmesi gerektir.
2774 Bitigçi küdezgü kiriş hem çıkış,  bitigin küdezgü kamuğ törlüg iş Muhasebeci gelir ve giderleri yazı ile tesbit etmeli; her türlü muamele kayda geçirilmelidir.
2775 Yıl ay öd bitise küni belgülüg,  açukluğ adırtlığ sanı belgülüg Yıl, ay ve günü yazılırsa, tarihi belli olur ve sayılar açık ve vazıh olarak bilinir.
2776 Sakış saklıkı çın bitig birle ol,  bitip kodsa sakış kapuğ açtı yol Hesapta emniyet, şüphesiz, kaydetmekle temin edilir; hesap muntazam kaydedilirse, işler aksamaz.
2777 Negü ter eşitgil bağırsak kişi,  sakış birle bek tutğu işçi işi Candan bağlı insan ne der, dinle; hizmetkâr işinin hesabını sağlam tutmalıdır.
2778 Bitigsiz işig bek tutumaz köñül,  köñülke ışanma biti ay oğul Kayda geçmeyen işleri insan gönlünde iyice tatamaz; gönüle inanma, yaz, ey oğul.
2779 Bitise kalır söz usansa barır,  osal bolsa işçi sakışta ulır Söz yazılırsa, kalır; ihmâl edilirse, gider; ihmalci hizmetkâr hesap verirken, çok zahmet çeker.
2780 Bilir bolsa tegme bu törlüg bitig,  anın saklasa ötrü kılsa itig Hazinedar bütün bu çeşit kayıt usûllerini bilmeli ve böylece işini emniyetle tanzim etmelidir.
2781 Sakışta usansa kayu işçiler,  sakış berdükinde ulır baş çalar Hangi hizmetkâr hesapta ihmalkâr davranırsa, hesap verirken inler ve başını yerden-yere vurur.
2782 Elig sakışın bilse artuk yete,  bışursa ögi köñli sakış tuta Hazinedarın kara-cümlesi çok iyi olmalı; aklını ve gönlünü hesap tutmağa iyice alıştırmalıdır.
2783 Elig sakışında keçer erse sen,  kerek hendese sakışı tutsa sen Kara-cümleden sonra, hendese hesabını ele alması lâzımdır.
2784 Körü barsa yinçge sakış hendese,  munı birle yer kök bolur ol sasa Dikkat edersen, hendese ince hesaptır; bununla yer ve gök hesapları yapılabilir.
2785 Negü ter eşitgil ay bilge bügü,  biliglig sözi bolsa aş teg yegü Alim hakîm insan ne der, dinle; bilgili insanın sözü yemek gibi yenilmelidir.
2786 İdi me batığ hendese sakışı,  anın tezginür kör hakimler başı Hendese hesabı çok derin bir hesaptır; bu hesap hakimlerin bile başını döndürür.
2787 Evin teg yarır bu yeti kat köküg,  adırttı biçim teg yer erse kaşı O yedi kat göğü bir tane gibi yarar; ova ve tepeleri ise, saçma tanesi gibi, birbirinden ayırır.
2788 Biliglig ukuşluğ kerek kılkı tüz,  ukuşluğ kişiler işi barça uz Bilgili, akıllı, tavır ve hareketi doğru olmalıdır; akıllı insanların işi dâima iyi olur.
2789 Biliglig kişiler bolur çın köni,  köni kayda bolsa yaruyur küni Bilgili insanlar doğru ve dürüst olurlar; doğru insanın her yerde güneşi parlar.
2790 Ukuş bolmasa er özin tutnumaz,  bilig bolmasa er işin itnümez Akıl olmazsa, insan kendisim tutamaz; bilgi olmazsa, insan işini yapamaz.
2791 Bolur karşı içre ağıçı işi,  özin ked küdezgü bu yañlığ kişi Hazinedarın işi saray içinde olur; hükümdarın yakınında çalışan kimseler kendilerine çok dikkat etmelidirler.
2792 Köñül til köni tutsa kılkı bütün,  añar tegmese ot yalını tütün Ateşin alevi ve dumanı dokunmaması için, onun gönülü ve dili doğru, hareketi ve tabiatı uygun olmalıdır.
2793 Közin ked küdezse tilin beklese,  ukuş birle ârzû havâğ örklese Gözünü iyi gözetmeli ve dilini muhafaza etmeli; aklı ile arzu ve heveslerine gem vurmalıdır.
2794 Közün körse ötrü köñül ârzûlar,  köñül ârzû kolsa anı kim yığar Gözün gördüğü şeyi gönül arzular; gönül arzu edince, ona kim karşı koyabilir.
2795 Köñül beg-turur yeti endam öze,  begi başlasa bodnı yügrür tüze Gönül yedi endam üzerine beydir; bey yol gösterince, halk tereddütsüz onu takip eder.
2796 İdi yakşı aymış biliglig sözüg,  ay ersig küdezgil köñülüg közüg Bilgili çok yerinde bir söz söylemiştir; ey yiğit, gönülü ve gözü gözet.
2797 Et öz yeti endâm köñülke udar,  köñül birle yalñuk ağır yük yüder Vücût, yedi endam, gönüle uyar; insan gönülü ile ağır yük yüklenir.
2798 Tükel sır bediz ol köñülsüz kişi,  köñülsüz kişi bilge atın yodar Gönülsüz insan yalnız bir şekil ve kalıptan ibarettir; gönülsüz insan âlim adını kaybeder.
2799 Kerek elgi berk sak kereksiz akı,  saçılmasa ötrü ağı kaznakı Hazine ve servetin israf edilmemesi için, hazinedar eli sıkı ve ihtiyatlı olmalıdır; cömertliğe lüzum yoktur.
2800 Akılık idi ked unı kodmağu,  kişi neñi birle akı bolmağu Cömertlik çok iyi bir şeydir, onu elden bırakmamalı; fakat el kesesinden cömertlik olmaz.
2801 Satığçı kerek bilse törlüg satığ,  satığ bilmese er kılumaz asığ O tüccar olmalı ve her türlü ticâretten anlamalıdır; insan ticâretten anlamazsa, kâr edemez.
2802 Kamuğ neñ tavarığ biligli kerek,  ağırın uçuzun ukuğlı kerek Bütün eşya ve malları bilen, her şeyin pahalısını ucuzunu tanıyan bir insan olmalıdır.
2803 Bilir bolsa kıymet ol arsıkmasa,  satığda tavığda neñ alsıkmasa Her şeyin değerini bilmeli, alış-verişte malca zararlı çıkmamalıdır.
2804 Alımka berimke oñay bolsa öz,  uluğka kiçigke süçig tutsa söz Alış-verişte muamelesi mülayim olmalı; büyüğüe, küçüğe karşı tatlı dil kullanmalıdır.
2805 Negü ötnü alsa yana berse terk,  añar bergeler neñ kaçan kolsa terk Ödünç aldığı şeyleri zamanında öderse, ona da istediği malı derhâl verirler.
2806 Satığka oñay bolsa kılkı köni,  añar eksümez neñ kereklig küni Ticârette mülayim, tavır ve hareketi doğru olursa, lâzım olduğu vakit onun için mal eksik olmaz.
2807 Kalı berse begler er atka açığ,  tegürse anı bolmasa yüz açığ Eğer beyler askere ihsanda bulunurlarsa, o bunu, yüzünü ekşitmeden, verine getirmelidir.
2808 Açığ tıdsa işçi er at köñli sır,  er at köñli sınsa alır begke kir Hizmetkâr ihsana mâni olursa, askerin gönülü kırılır; askerin gönülü kınhrsa, beyin adı lekelenir.
2809 Negü ter eşitgil akılar başı,  köñülke alıñıl ay çırğuy kişi Cömertlerin başı ne der, dinle; ey cimri insan, bunu hatırında tut.
2810 Severig sevügsüz kılayın tese,  tilin ayğu neñni tıdıp bermese Sevilen kimseyi gözden düşürmek ve onu sevimsiz yapmak istenilirse, va'd edilen şeye mâni olmak ve vermemek kâfidir.
2811 Ayıp bermegü neñ tilin aymağu,  tilin aydıñ erse anı tıdmağu Verilmeyecek şeyi va'd etmemeli; bir kerre de va'd edıldımı, ona mânı olmamalıdır.
2812 Sözin kıysa begler umınç kötrülür,  umınç kitti erse neñiñ kotrulur Beyler sözlerinde durmazlarsa, itimâdı kaybederler, itimat kaybolunca, mal da gider.
2813 Oduğ sak kerek ked kereksiz azak,  azak bolsa işçi bolur iş uzak Hazinedar çok uyanık ve dikkatli olmalıdır; savsaklamağa lüzum yoktur; hizmetkâr savsaklayıcı olursa, işler sürüncemede kalır.
2814 Bu beglerke tapnur tapuğçı kamuğ,  muñadıp kelip tuttı tapğun kapuğ İdlerin yanındaki bütün bu hizmetkârlar, ihtiyaçlarından dolayı girmiş ve kapılanmışlardır.
2815 Muñadsa tapuğçı elig tarlıkın,  begi eştip ıdsa açığ yarlığın Hizmetkâr darlıkta kalır ve muhtaç duruma düşerse, onun sıkıntısını duyan bey ihsan fermanını göndermelidir.
2816 Uzatsa ağıçı bu neñ bermese,  muñadmış tapuğçı tüñülgey basa Hazinedar işi uzatır ve ihsan edileni vermezse, muhtaç duruma düşen hizmetkâr sonra ondan yüz çevirir.
2817 Kerekinde bulsa kişi öz muñı,  yam erse yañança bolur ol teñi insan muhtaç olduğu şeyi zamanında bulursa, bu çöp olsa dahi, ona fil kadar gözükür.
2818 Negü ter eşitgil bu kökçin saña,  muñadmış muñıña yara ay toña Bu ak saçlı sana ne der, dinle; ey kahraman, muhtaç olanın ihtiyâcını karşılamağa çalış.
2819 Tilemişte bulsa tilegli neñin,  yanut kılsa bolmaz cânında öñin isteyen istediğini zamanında bulursa, buna karşılık icâbında canını feda eder.
2820 Kerek üdte bir yam yañança bolur,  kamuğ neñke yañzağ munu bu teñin Lâzım olduğu zaman bir çöp fil kadar olur; her şey bunun gibidir.
2821 Bu yañlığ kişi bulsa emdi elig,  ukuşluğ biliglig uvutluğ silig işte hükümdar böyle akıllı, bilgili, haya sahibi ve yumuşak huylu bir insan bulursa,
2822 Añar berse bolğay ağı kaznakı,  ınansa yarağay küdezse hakı Hazine ve serveti ona tevdi edebilir; ona itimat eder ve onun hakkını gözetirse, yerinde olur.
İlig suali Öğdülmişke HÜKÜMDARIN ÖĞDÜLMİŞ'E SUÂLİ
2823 Elig aydı uktum yaruttuñ meni,  takı bir sözüm bar ayu ber anı Hükümdar: — Anladım, beni aydınlattın—dedi—daha bir sözüm var, onu da söyleyiver.
2824 Ayak tirki başlar bu aş başçısı,  negü teg kerek ayğıl aş işçisi Aşçı-başı kaplan ve sofrayı idare eder; bu aşçı-başı nasıl olmalıdır ki,
2825 Seziksiz yese beg anıñdın aşığ,  ınansa añar beg küdezse başığ Bey, şüphe etmeden, onun elinden yemeğini yesin; ona itimat etsin ve hayatı tehlikeye düşmesin.
2826 İdi ters-turur bu aş içgü yegü,  siziklig kişidin yese ay bügü Ey hakîm, şüpheli insanın elinde bulunursa, bu yemek-içmek işi çok güç bir mesele hâlini alır.
2827 Munı ma ayu bergil emdi maña,  bileyin ukayın ay ersig toña Şimdi bana bunu da söyleyiver; ey merd kahraman, bunu da bileyim ve anlayayım.
Soru ve tavsiyeleriniz için: İletişim